Արխիվ Նոյեմբերի 2018 - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am
Երեքշաբթի, 20 Նոյեմբերի 2018 13:52

Սոցիալ դեմոկրատիայի ճգնաժամը

Աշխարհում, կենտրոնական-ձախ կառավարությունները եւ աշխատանքային կարգի ավանդական կուսակցությունները ճգնաժամի մեջ են: Ռեֆորմիզմը հարվածել է իրականության ժայռերին, չկարողանալով աշխատողներին եւ երիտասարդներին ոչինչ առաջարկել այս խնայողական տարիքում: Դանիել Մորլին ուսումնասիրում է սոցիալական ժողովրդավարության ճգնաժամը եւ անցյալի ձեռքբերումները պաշտպանելու պայքարում նշում է առաջատարներին, օրինակ, Կորբինը:

Երբ մեկը կապիտալիզմի պատմության մասին առավել լայն հնարավոր հեռանկար է տեսնում, հստակ քաղաքական եւ տնտեսական դարաշրջանները հայտնաբերելի են, ինչպիսիք են 19-րդ դարի վերջի բարձրացումը, խորքային ճգնաժամը եւ երկու համաշխարհային պատերազմների եւ երկրաշարժերի իմպերիալիստական բաժանումը, եւ հետո Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Մի միտում, որ առանձնանում է, այն է, որ աճը հակված է ուղեկցել բարեփոխումների կամ սոցիալ-դեմոկրատիայի ամրապնդմանն ու դրա թուլացման եւ բեւեռացման միջոցով անկումը: Այս գործընթացը ոչ գծային, ոչ էլ մեխանիկական է, եւ ցանկացած ընդհանրացում պետք է լինի չափազանց պայմանական եւ բացառիկ: Այնուամենայնիվ, նման օրինակները կարծես իրական են:

Այսօրվա դարաշրջանը շատ յուրահատուկ հատկանիշներ ունի: Բայց պարզ է, որ մենք ապրում ենք ծանր կապիտալիստական անկման դարաշրջանում, մեկը, որը 2008 թվականից ի վեր արագացել է, բայց ճշմարտության մեջ է եղել մեզ հետ 1970-ականների կեսերից: Այս համատեքստում մենք պետք է հասկանանք շատ երկրների, հատկապես եվրոպական երկրների ավանդական սոցիալական ժողովրդավարության աննախադեպ անհանդուրժողականության, անկման եւ նույնիսկ ոչնչացման մասին:

The Economist- ը (2-րդ, 2016 թ.) Հաղորդում է, որ Եվրոպայում սոցիալ-դեմոկրատները 70 տարվա ընթացքում ամենացածր ընտրական աջակցությունն են ունեցել, վերջին մի քանի տարիների ընթացքում նվազում են: «Եվրամիության հինգ երկրներում նշվում է, որ անցյալ տարի տեղի ունեցած ազգային ընտրություններում, սոցիալիստները դեմոկրատիան կորցրել էին Դանիայում, ընկել են Ֆինլանդիայի, Լեհաստանի եւ Իսպանիայի ամենավատ արդյունքները եւ մտնել այդ մազի լայնությամբ Մեծ Բրիտանիայում:

Հոդվածն ամբողջությամբ ընթերցեք հետևյալ հղումով՝ http://www.marxist.com/the-crisis-of-social-democracy.htm?fbclid=IwAR1gaCSiA2Hb_mk-zK4TsBXxMsynqBk-sOpkyMsDskCXhz0RmB_NgcJK8d0

Աղբյուրը՝  www.marxist.com

  ՀՀ կառավարությունը թույլատրելի սահմաններում ամեն ինչ արել է, որպեսզի ընտրական նոր օրենսգիրքն ընդունվի: Հրավիրված մամուլի ասուլիսում այս մասին նշեց ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը՝ խոսելով հեղափոխությունից հետո կատարած պարտավորությունների մասին:

«Մենք Հանրապետության հրապարակում չենք քննարկել, թե արտահերթ ընտրություններն ինչ տարբերակով պետք է տեղի ունենան: Եթե նույնիսկ քննարկած լինեինք, միևնույն է, խորհրդարանական ուժերի քվեարկությամբ պետք է որևէ օրենք անցնի կամ չանցնի: Ամեն դեպքում, ամեն ինչ տեղի է ունեցել հանրության աչքի առաջ: Կառավարությունը, թույլատրելիի սահմաններում ամեն ինչ արել է, որ օրենսգիրքն ընդունվի: Հույս ունեմ՝ որևէ մեկը մեզնից չէր ակնկալում, որ անթույլատրելի բան անեինք»,- «Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ, ասաց Նիկոլ Փաշինյանը:  

Անդրադառնալով սոցիալական հարցերին՝ նա նշեց, որ սոցիալական վիճակի փոփոխությունն իրենք պատկերացնում են այն նույն բանաձևի շրջանակում, ինչի շրջանակում կատարել են հեղափոխություն: Այն է՝ չկա մի հարց, որ կառավարությունը կամ վարչապետն առանձին լուծեն: Նա ընդգծեց, որ բոլոր խնդիրները պետք է լուծվեն միմյանց հետ համագործակցության, երկխոսության միջոցով:

«Բյուջետային քաղաքականության համատեքստում մենք շատ քիչ չափով աշխատավարձերի որոշակի բարձրացումներ արել ենք: Մենք գնում ենք հարկային օրենսգրքի էական փոփոխությունների, որոնք սոցիալական հսկայական նշանակություն են ունենալու: Ես ուզում եմ ընդգծել, որ այդ սոցիալական փոփոխությունը տեղի է ունենալու աշխատանքի խրախուսման և հնարավորությունների ստեղծման շրջանակում: Մենք խոսում ենք միկրո բիզնեսը հարկերից ազատելու մասին, որով հավելյալ գումար ենք թողնում այդ մարդկանց մոտ: Դրանից բացի, քննարկում ենք անհատ տաքսու վարորդների հետ կապված շատ ռադիկալ մոտեցումը: Անհատ տաքսիստներից չենք պահանջելու վճար, ազատում ենք պարտավորությունից: Սոցիալապես անապահով խմբերի համար նվազեցրել ենք գազի էլեկտրաէներգիայի սակագները»,- ասաց Նիկոլ Փաշինյանը:

Նա նշեց, որ նախատեսում են բյուջեով պարգևատրումների ֆոնդերն առավել կոնկրետացնել, բաշխումը կատարել աշխատանքի արդյունավետության սկզբունքով: Նիկոլ Փաշինյանն ընդգծեց, որ Կառավարության ամենակարևոր սոցիալական պատասխանատվությունն այն է, որ պետական միջոցները չթալանվեն, չգողացվեն, այլ ծախսվեն արդյունավետ, պայմաններ ստեղծվեն, որ բիզնես գործունեությունը զարգանա, հարկ վճարողների թիվն ավելանա:

«Պաշտոնական տվյալներով Հայաստանում հեղափոխությունից հետո 37 հազար նոր աշխատատեղ է ստեղծվել: Բայց ես հասկանում եմ, որ դրանք բոլորը զրոյից չեն ստեղծվել, մի մասն այն աշխատատեղերն են, որոնք գրանցված չեն եղել, նոր իրավիճակում ընկերությունները որոշել են ստվերից դուրս բերել: Աշխատանքի խրախուսումը մեր քաղաքականության առանցքն է, բոլոր նրանք, ովքեր աշխատունակ են, պետք է ոչ թե ակնկալեն ինչ-որ բան ստանալ կառավարությունից, այլ ակնկալեն աշխատելու հնարավորություն: Մարդու երջանկության կարևոր բաղադրիչն այն է, երբ նա աշխատում է, պատշաճ վաստակում է, հաճույք է ստանում: Մենք այդ քաղաքականությունը շարունակելու ենք»,-ասաց Նիկոլ Փաշինյանը՝ ընդգծելով, որ ընդհանուր խնդիրը երկրի անվտանգության մակարդակի բարձրացումն է, և պետք է բոլոր ուժերը կենտրոնացնել անվտանգության մակարդակի շարունակական բարձրացման համար:

Բաժին՝ Հայաստանում

Նոր-ազատականութեան բազմաթիւ բացասական երեւոյթներէն մէկն է կլիմայական փոփոխութիւնը, որ տեղի կ՛ունենայ ու կը զարգանայ մեծ ընկերութիւններու ներդրումային ծրագիրներուն պատճառով, որոնք անարգանք կը ցուցաբերեն բնական միջավայրին եւ անոր անբաժանելի մասը եղող բնակչութեան նկատմամբ, ապա նաեւ պատճառ կը դառնան մահացու հիւանդութիւններու տարածման:

Ըստ նոր-ազատականներուն (որոնք կը պաշտեն ազատ-շուկայական տնտեսութեան համակարգը), ինչ որ շուկային շահ կը բերէ, լաւ է, անկախ անոր բացասական ազդեցութենէն` ընկերութեան կամ կենսոլորտին վրայ:

Անոնք (նոր-ազատականները) կը հերքեն կլիմայական փոփոխութեան փաստը. փաստ մը, որ չ՛ուզեր գիտնականներու հետազօտութիւններ կամ վերլուծումներ, այլ կը բաւէ, որ դիտենք ողողումները, անձրեւի տեղումներուն նուազումը, ջերմաստիճանի բարձրացումը եւ հիւսիսային բեւեռին վրայ սառցահալը:

Միջազգային գետնի վրայ հանքարդիւնաբերութեան աշխատանքով զբաղող մեծ ընկերութեանց դէմ դժգոհութիւնները արգելք չեն ըլլար անոնց փորձերուն, որպէսզի աւերեն  հայկական հողը:

Վերջին շաբաթներուն ընթացքին ուշի ուշով ընկերային ցանցերու վրայ կը հետեւէինք Ամուլսարի մէջ տեղի ունեցած զարգացումներուն: «Լիտիան Արմենիա» ընկերութիւնը (որ կը պատկանի «Լիտիան ինթըրնեշընըլ»-ին), միշտ ալ փորձած է շահագործել Ամուլսարի բնական վայրը` ոսկիի հանքարդիւնաբերութեան նպատակով:

«Լիտիան ինթըրնեշընըլ»-ի համաշխարհայնացած շուկայական լայնածաւալութիւնը յստակ է. ընկերութեան բաժնետէրեր կամ ֆինանսական աջակիցներ են Միջազգային ֆինանսական ընկերակցութիւնը, Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական դրամատունը եւ այլ ընկերութիւններ ու անհատներ, որոնք մաս կը կազմեն հայաստանեան դրամատնային մարզին:

Ամուլսարը ծովուն մակերեւոյթէն 2987 մեթր բարձրութեան վրայ գտնուող տեսարժան վայր մըն է, ուր ամէն ոք, որ կ՛երթայ, մաքուր օդ կը շնչէ: Դժբախտաբար մեծ ընկերութիւնները մարդիկը պիտի զրկեն օդ շնչելու իրաւունքէն:

Երեւակայեցէք, թէ ի՛նչ տեղի պիտի ունենայ Ամուլսարի գեղեցիկ բնութեան հետ, երբ սկսի հանքարդիւնաբերութիւնը: Երեւակայեցէք այդ կանաչ տարածքը, որ ամբողջութեամբ պիտի անապատանայ: Երեւակայեցէք կենսոլորտի, հողի ապականութիւնը եւ հանքային թթուի հոսումը` քիմիական աւերիչ նիւթերով: Երեւակայեցէք պահ մը, որ Արփա, Դարբ ու Որոտան գետերը աղտոտին եւ տարածքի բնական միջավայրը փճանայ:

Այս բոլորն ալ մեծ ընկերութեանց վերջին հոգն են: Անոնք միայն կը մտածեն, թէ որքա՛ն իրենց դրամագլուխը պիտի աճի` առանց մտածելու, թէ գիւղացիները ինչպիսի՛ բնութեան մէջ պիտի ապրին:

Մէկ կողմէ ալ շատ հետաքրքրական է, որ ժողովուրդին մէջ կայ հանքարդիւնաբերութեան աղէտներուն գիտակցութիւնը: Աւելի հետաքրքրական է հասարակութեան անդրադարձը Ամուլսարի նիւթին եւ անոր մերժումը` բնութեան պաշարներու օգտագործման որեւէ փորձի:

Քաջալերական է, որ բնապահպանական պայքարը` ընդդէմ մեծ ընկերութեանց շահագործման, նաեւ փոխադրուեցաւ այլ կարեւոր դաշտ մը` ընկերային ցանցեր, ուր շատեր իրենց զօրակցութիւնը յայտնեցին Ամուլսարի դատին` #SaveAmulsar հեշթեկը օգտագործելով:

Զօրակցութի՛ւն հայրենի հողին վրայ բնական պաշարներու օգտագործումը մերժող գործիչներուն, որոնք ունեցան այն գիտակցութիւնը, որ բնութիւնը մեծ ընկերութեանց դրամագլուխէն աւելի սուղ է:

 

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

Աղբյուրը՝ "Ազդակ" օրաթերթ

 

զգային ժողովի արտահերթ ընտրություններին առաջադրվելու համար ԿԸՀ է դիմել 11 քաղաքական ուժ: Այս մասին  լրագրողների հետ զրույցում հայտնեց ԿԸՀ նախագահի տեղակալ Արմեն Սմբատյանը:

Արմեն Սմբատյանը հայտնեց, որ ընտրություններին մասնակցելու համար առաջադրման հայտ են ներկայացրել «Իմ քայլը» դաշինքը, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, ՀՅԴ-ն, «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը, ՀՀԿ-ն, «Մենք» դաշինքը, «Ազգային առաջընթաց» կուսակցությունը, «Քրիստոնյա-ժողովրդական վերածնունդ» կուսակցությունը, «Սասնա ծռեր» կուսակցությունը, «Օրինաց երկիր» կուսակցությունը, «Քաղաքացու որոշում» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը:

Արմեն Սմբատյանը վստահեցրեց, որ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը պատրաստ է դեկտեմբերի 9-ին կայանալիք արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների պատշաճ մակարդակով անցկացմանը: «Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը միշտ պատրաստ է» ասաց Սմբատյանը:

Աղբյուրը՝ Արմենպրես լրատվական

 

ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիայի նահանգի հյուսիսի Բյութի օկրուգում բնական հրդեհի զոհերի թիվը 48-ից հասել Է 56-ի: Այդ մասին, ինչպես տեղեկացնում Է «Արմենպրես»-ը, նոյեմբերի 14-ին հայտնել Է Բյութի շերիֆ Քորի Հոնեան մամուլի ասուլիսում, որը հեռարձակում Էր ABC հեռուստաընկերությունը: Այսպիսով Կալիֆոռնիայում հրդեհներից զոհվածների ընդհանուր թիվը ներկայում կազմում Է 58: «Այսօր հայտնաբերվել են եւս ութ մարդու մարմնամասեր: Դա Բյութի օկրուգում զոհվածների թիվը հասցնում Է 56-ի»,- տեղեկացրել Է Հոնեան: Նրա խոսքով՝ նրանք բոլորն Էլ զոհվել են հրդեհի ճիրաններում հայտնված Պարադայս քաղաքի իրենց տներում:

Ինչպես հայտնել Է The New York Times թերթը, հրդեհից, որին տրվել Է «Քեմպ» անվանումը, ամբողջովին այրվել Է 418 քառակուսի կիլոմետր մակերեսով տարածք եւ ոչնչացվել ավելի քան 7,6 հազար տուն ու շինություն: Նահանգի անտառտնտեսության եւ հրշեջ պահպանության վարչության տվյալներով՝ կրակի ճարակ են դարձել 6,5 հազար բնակելի շենք եւ առեւտրային նշանակության 260 շինություն: «Քեմպը» արգելափակված Է 35 տոկոսով: Կրակի դեմ պայքարելու համար Բյութի օկրուգում մոբիլիզացվել են ավելի քան 5,1 հազար հրշեջներ, 622 միվոր հատուկ տեխնիկա, 21 ուղղաթիռ, 107 բուլդոզեր եւ 71 ավտոցիստեռն ջրի փոխադրման համար:

Շուրջ 200 մարդ անհայտ կորած Է համարվում: Ավելի վաղ ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփը տարերային աղետի գոտի Է հայտարարել Կալիֆոռնիայի նահանգը, որտեղ անցած շաբաթվանից մոլեգնում են անտառային հրդեհները, հաղորդել Է ՏԱՍՍ-ը:

Բաժին՝ Աշխարհում

Արգենտինայում աշխատավորների ինքնակառավարման հիմնարկները սերմեր են ցանում, որպեսզի ապագա սերունդները կարողանան ջախջախել կապիտալիզմի տրամաբանությունը և այնպիսի տրամաբանություն ձևավորել, որի հիման վրա արտադրությունը լինելու է հասարակության համար և ոչ թէ գործարանատերի համար շահ ձեռք բերելու նպատակով: Այնպիսի մի տրամաբանություն ձևավորել, որի հիման վրա աշխատավորները հզորանան և ոչ թէ շահագործողները: "Զանոնը" առևտրական հիմնարկների գրավման շարժման մի մասնիկն է, այնպիսի մի շարժում, որը աշխատավորների ինքնակառավարման և դեմոկրատիկ ալտերնատիվները գործնականում իրականանում են:

"Զանոն" գործարանի բանվորներից մեկը՝ Ալխանդրո Գիորգան այսպես է ասում. «Մեր աշխատանքը հուսադրելի մի մեծ փոփոխություն է գործարանների կառավարման ձևի մեջ: Մենք գործարանում նոր հասարակական հարաբերություններ ենք ստեղծել: Դաշինք ենք կնքել անգործ բանվորների կազմակերպությունների, արհմիությունների և համալսարանների հետ: «Զանոն»-ը ոչ մի կերպ բացառիկ կամ խելագառ փորձառություն չէ, այլ լրացուցիչ փորձ, որտեղ մի խումբ բանվորներ գործնականում իրականացրել են: Շատերը այն կարծիքին են, որ «Զանոն»-ը աշխատավորների երազանքները իրականացնելու մի լաբարատորիա է: Սակայն արդեն հինգ տարի անցնելուց հետո պետք է ասել, որ դա լաբարատորիա չէ, մենք կապիտալիստական մոդելի դիմաց տնտեսական մի ալտերնատիվ ենք ցուցադրում»:
Արգենտինայի ինքնակառավարման գործարանները ամբողջ աշխարհի աշխատավորների դիմաց ներկայացրել են մի նմուշ, որտեղ ցույց է տրվում, որ աշխատողները առանց գործարանատերի կամ ղեկավարի ավելի լավ կարող են բիզնես անել: Այս նոր երևույթը, որ աշխատավորները իրենց ձեռքն են վերցնում, իրենց աշխատավայրը սկսվել է 2000 թվականից և իր գագաթնակետին է հասել 2001 թվականին, այսինքն այն ժամանակ, երբ Արգենտինան ընդգրկված էր ամենածանր տնտեսական ճգնաժամով: Այս ճգնաժամային տարիներում հազարավոր գործարաններ փակվեցին ու միլիոնավոր մարդիկ գործազուրկ դարձան:
Զանոն կերամիկական սալիկների գործարանը Արգենտինայում համարվում է ամենամեծ գործարաններից մեկը, որը աշխատավորները ետ են վերցրել և 2001 թվականից իրենց հսկողության տակ են պահել: Այս գործարանը գտնվում է Արգենտինայի Նեոկոն նահանգում և Պաթագոնիա շրջանում և 2005 թվականից 470 բանվոր է աշխատում այդ գործարանում: Զանոնը և ուրիշ 180 գրավված գործարաններ կարողացան 10000 աշխատատեղ ստեղծել: Այս փորձը արտադրության հիմնական գաղափարը նորից է իմաստավորվում: Գործարանատերերը առանց գործավորների չեն կարող բիզնես անել, սակայն գործավորները կամ աշխատողները առանց գործատուի կամ գործարանատերի ավելի լավ են կարող բիզնես անել: Այսպիսով մեր առջև աշխատանքային նոր մշակույթի հեռանկար է ձևավորվում:
2001 թվականին "Զանոն" գործարանի տերերը որոշեցին դադարեցնել գործարանի աշխատանքները և առանց մի քանի ամսվա աշխատավարձերի մուծման ու վնասների փոխհատուցման՝ աշխատանքից հեռացրին բանվորներին: Նախորդ տարի բանվորները իրենց ընկերների մի մասին հեռացնելու և արտադրության որոշ գծերի դադարեցման կապակցությամբ ցույցեր էին կազմակերպել: Գործարանի տերը՝ Լուիս Զանոնը, որը մասնավոր և պետական պարտքատերերին 75 միլիոն դոլար պարտք ուներ, ամբողջ բանվորներին մեկտեղ աշխատանքից հեռացրեց և 2001 թվականին փակեց գործարանը: 2001 թվականի հոկտեմբեր ամսին բանվորները հայտարարեցին, որ գործարանը պարտքերի դիմաց պետք է նրանց տրամադրության տակ լինի: Նրանք չորս ամիս գործարանի դրսի մասում վրաններ փակցրեցին ու ցույց կազմակերպեցին, բրոշյուրներ հրատարակեցին և փակեցին մեծ տրանսպորտային ճանապարհի մի մասը, որ գնում էր դեպի կենտրոն՝ Նեոկոն: Այն ժամանակ, երբ բանվորները գործարանի դրսում ցույց էին կազմակերպել, դատարանը վճիռ կայացրեց, որ մնացած բաժնետոմսերը բաժանվի աշխատողների միջև, որպես իրենց չմուծած աշխատավարձերի դիմաց: 2002 թվականին բանվորական միությունը որոշեց վերսկսել արտադրությունը առանց գործարանատերի:

Այսպիսով գործարանը չորս տարի աշխատեց առանց օրենքով ճշտված կարգավիճակի: Նրանք իրենց աշխատանքով մասնավոր սեփականության տրամաբանությունը հարցականի տակ դրեցին: Աշխատավորների պահանջը հենց սկզբից այն էր, որ բիզնեսի կենտրոնների սեփականությունը երկարատև ժամանակում պետք է հանձնվի աշխատավորներին: Այդ պայքարի հետ զուգահեռ նրանք մի ուրիշ քաղաքական աշխատանք էլ առաջ տարան՝ ստիպեցին ֆեդերալ դատարանին ճանաչել «գործարան առանց գործարանատերի՛ նախագիծ-օրենքը: Այդ ընթացքում իշխանությունը տարբեր ճնշումներ գործադրեց բանվորների հանդեպ և տարբեր տակտիկաներ կիրառեց, որպեսզի բանվորներին դուրս հանի գործարանից: Հինգ անգամ կիրառվել է զինվորական ուժ, սակայն նրանց չի հաջողվել բանվորներին հեռացնել գործարանից: Այդ պարագայում սովորական ժողովուրդը նաև հրապարակ է եկել՝ ի պաշտպանություն բանվորների:
2006 թվականի հոկտեմբեր ամսին աշխատավորները գործարանի աշխատանքի լիցենզիան երկարացրին: Նրանք մեծ հաջողություններ են ձեռք բերել աշխատանքի միջավայրը և արտադրությունը բարելավելու և հասարակական տարբեր ծրագրեր իրականացնելու գործում: Նրանք մյուս գործարանների բանվորներին հրավիրում են այցելել "Զանոն" գործարան ու տեսնել, որ իրենք էլ կարող են նույն հաջողությունների հասնել՝ աշխատել առանց գործարանատերի:
Նման գործարանները կոչվում են «Ինքնակառավարվող» (իսպաներեն auto-gestion) գործարաններ, որտեղ բոլոր որոշումները հատկապես ղեկավարման ու ծրագրավորման որոշումները կայացվում են աշխատավորների միջոցով՝ խմբային ձևերով:
Զանոն գործարանի նախկին ղեկավարը աշխատում էր տարանջատել և օտարացնել բանվորներին մեկը մյուսից, օրինակ յուրաքանչյուր գծի բանվորներին մի գույնի շորեր էին հագցնում, որպեսզի իրար հետ չշփվեն: Օրինակ կապույտ գույնի աշխատավորները իրավունք չունեին կարմիր կամ մյուս գույնի աշխատավորների հետ զրուցել և այլն: Նրանք ճաշարաններում իրավունք չունեին ազատ և հանգիստ իրար հետ զրուցել և գնալ մեկը մյուսի սենյակ: Աշխատավորների օտարացումը իրարից օգտագործվում էր որպես մի գործիք նրանց համախմբման դեմ և արհմիություն ստեղծելու և աշխուժացնելու ուղղությամբ: "Զանոն" գործարանի աշխատավորների պայքարը վերադառնում է 1998 թվականին, որտեղ նրանց հաջողվեց հաղթել արհմիության ընտրություններում ու չթողեցին ձևական ընտրություններ կայանան:
Նրանք ստեղծեցին դեմոկրատիկ հասարակական հարաբերություններ գործարանում: Նրանք այն կարծիքին են, որ բոլոր բանվորները հավասար են ու մեծ ու կարևոր որոշումները պետք է կայանան ընդհանուր միության նիստերում: Գործարանի բոլոր բանվորների աշխատավարձը հավասար է ու բացառություններ կան, սակայն տարբերությունը շատ չէ: Նոր աշխատողներ ընդունելիս կարևորում են աշխատողի քաղաքական հայացքները: Ներկայումս գործարանը ունի 473 աշխատող, որոնցից 230-ը գործարանը գրավելուց հետո են ընդունվել:
Յուրաքանչյուր ամիս գրասենյակի մի պատասխանատու ընդհանուր ժողովի ժամանակ զեկույց է ներկայացնում եկամուտների ու ծախսերի կապակցությամբ ու ժողովը որոշում է, թէ ինչպես ծախսել հավելյալ եկամուտները կամ շահը: Այդ հավելյալ գումարներով նրանք կամ նոր աշխատողներ են վարձում, կամ էլ բանվորների բարորության համար են ծախսում:
2004 թվականին ազգային համագումարի անցկացումից հետո, որը վերաբերում էր տղամարդկանց ու կանանց հավասարության թեմային, ստեղծվեց «Զանոն կանանց խորհուրդ»-ը (Comision de Mujeres de Zanon): Նրանք սկսեցին հրատարակել մի տեղեկատու 470 օրինակով, որը բաժանվում է ամբողջ աշխատողների միջև:
Զանոնի աշխատողները հաճախ օգտվում են իրենց վստահելի իրավաբաններից և այլ մասնագետներից: "Զանոնը" գրավելուց հետո բոլոր մասնագետ ղեկավարները թողեցին ու հեռացան, սակայն աշխատավորները սկսեցին մասնագիտանալ տարբեր բնագավառներում և որակապես ու քանակապես բարձրացրին կերամիկական սալիկների արտադրությունը:
Նրանք ունեն հանրային հարաբերության կազմ: Նրանք ստեղծել են մի լրատվական հանձնախումբ, որը "Զանոնի" լուրերն է արտացոլում և քաղաքական վերլուծություններ ներկայացնում: Նրանք օգտվում են օրաթերթերից, կայք էջերից, ռադիոհեռուստատեսությունից, պատրաստում են տեսաֆիմեր ու տրամադրում հասրակությանը: Նրանք հրատարակում են օրաթերթ՝ 8000 քանակով:
Արգենտինայում արդեն առաջացել են 40 ինքնակառավարման արդյունաբերության ու բիզնեսի կենտրոններ, որոնք համախմբվել են «Գրավված բիզնեսի ազգային շարժման» շուրջ (MNER): Օրինակ «Բուեն» հյուրանոցը, ներկ արտադրող «Չիլավերտ» գործարանը, մսի փաթեթավորման գործարան, տրակտորաշինության գործարան և այլ կենտրոններ ներգրավված են այդ շարժման մեջ:
"Զանոն" գործարանի աշխատավորները անգամներ ճամբորդել են արտասահմանյան տարբեր երկրներ հատկապես Իտալիա, Իսպանիա և Գերմանիա: Այնտեղ ծանոթացրել են աշխատավորներին իրենց գաղափարախոսության հետ ու ձգտել են միջազգային համերաշխություն ձեռք բերել:

Մարիա Թիրգոնա
Թարգմանեց՝ Ռուբիկ Սարդարյանը

Բաժին՝ Աշխարհում

Հայաստանում ժողովրդի ուժով բռնատիրական վարչակարգի տապալումից հետո կարծես համընդհանուր համաձայնություն կա այն մասին, որ անհրաժեշտ են համակարգային փոփոխություններ։ Ներկայիս քաղաքական դաշտում գերիշխող են Հայաստանում օրինականության և ժողովրդավարական հաստատությունների կայացմանն ուղղված բարեփոխումների առաջարկներն ու խոստումները։ Խոսվում է ընտրական նոր օրենսգրքի որդեգրման, կուսակցությունների մասին օրենքի վերանայման, դատական համակարգի բարեփոխման, կոռուպցիայի բացառման, պետական կառավարման ոլորտ բիզնեսի ներթափանցումն արգելելու և նմանատիպ գործողությունների մասին, որոնք մենք համարում ենք անհրաժեշտ, անհետաձգելի, բայց ոչ բավարար։

Համակարգային փոփոխությունները ենթադրում են ոչ միայն քաղաքական ինստիտուտների, այլև տնտեսական կարգի և հարաբերությունների վերանայում։ Ռեսուրսների անարդար բաշխման արդյունքում առաջացած տնտեսական և սոցիալական խնդիրներն առավելագույնս են ազդում մարդկանց ամենօրյա կյանքի վրա, ուստի այս խնդիրների խորքային քննարկումն ու հատկապես դրանք ծնած սոցիալական ու տնտեսական համակարգերի քննադատությունն ու վերաձևակերպումը չպետք է շարունակեն մնալ քաղաքական օրակարգի ծայրամասում։

Առանց խնդրականացնելու Հայաստանի նախորդ կառավարությունների իրականացրած տնտեսական ու քաղաքական ռեֆորմների էությունը՝ ներկայիս ժամանակավոր կառավարությունն ու նրա շուրջը համախմբված գործարարներն ու հասարակական կազմակերպությունները երկրի սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծումը տեսնում են՝ ազատ ընտրությունների, տնտեսական մենաշնորհների և ներկրումների արգելքների վերացման, մրցակցության և ստեղծարարության խթանման, արտաքին ներդրումների ապահովման մեջ։ Այս առաջարկներն ու խոստումները, սակայն, շարունակում են Հայաստանում անկախությունից ի վեր հաստատված տնտեսական կարգի տրամաբանությունը՝ պարզապես օրինական դաշտ բերելով այն։ Աղքատության, արտագաղթի, տնտեսական մենաշնորհների և մյուս խնդիրների լուծման համար այսօր առաջարկվող դեղատոմսը նեոլիբերալիզմն է։ Բազմաթիվ են, սակայն, նեոլիբերալ-կապիտալիստական երկրների օրինակները, որտեղ թեև ընտրությունները չեն կեղծվում, չկան ներկրումների արգելքներ, պետբյուջեն ավելի քան հարուստ է, բայց ևկա հարստության խտացում փոքրամասնության ձեռքերի մէջ, դասակարգային բևեռացում, աղքատություն ու շահագործվող աշխատավորական խավ։

Խոստացվող ներդրումային կապիտալի ներհոսքը դեռևս չի նշանակում այդ կապիտալի հավասար ու արդար բաշխում։ Ներդրումների արդյունքում խոստացվող աշխատատեղերի ստեղծումը դեռևս չի նշանակում արժանապատիվ, արդար ու բավարարող աշխատանքի ապահովում։ Իրականում ներդրումը բիզնեսի ծախսային կողմն է միայն, որը բնավ բարեգործություն չէ, քանի որ ծառայում է բիզնեսի մյուս՝ շահույթի կողմին, որին անդրադարձ չի արվում ներդրումները փառաբանող մերօրյա քննարկումներում։ Չափազանց կարևոր է, թե ի՞նչ եղանակներով և ի՞նչ պայմաններում է ստացվելու այդ շահույթը, ի՞նչ բացասական ազդեցություններ է թողնելու շահույթի ստացումը մարդկանց ու բնության վրա։ Տակավին, խոստացվող վարկային տույժ-տուգանքների բեռի թեթևացումը դեռևս չի նշանակում հետագա վարկային ստրկացման բացառում, քանի դեռ հարցականի տակ չի դրվել ներկայիս ֆինանսա-վարկային քաղաքականությունն ընդհանուր առմամբ։ Մեծահարուստ գործարարների պետական ոլորտում ներկայացվածության բացառումը դեռևս չի նշանակում, որ նրանք չեն ունենա վճռորոշ քաղաքական ազդեցություն, քանի դեռ չկան բիզնեսի շահերը սպասարկող լոբինգը զսպելու մեխանիզմներ։ Խոստացվող տնտեսական աճն ու բյուջետային եկամուտների ավելացումը նույնիսկ ինքնըստինքյան չեն նշանակում աղքատության վերացում ու սոցիալական արդարության հաստատում, քանի չկան հարստության հավասար բաշխումն ապահովող մեխանիզմներ։

Վերջապես, իրավունքի գերակայությունն ու ժողովրդավարությունը նույնիսկ կարող են խաթարվել, եթե համակարգում առկա տնտեսական դասակարգերը շարունակեն մնալ բևեռացված հարաբերություններում: Քաղաքական ժողովրդավարությունը մնում է վերաշրջելի, հակահեղափոխության ենթակա, քանի չկա տնտեսական ժողովրդավարություն։ Սանձարձակ կապիտալը միշտ էլ ձգտելու է իշխանության, որ ապահովի ավելի շատ կապիտալ, ինչն իր հերթին կապահովի ավելի շատ իշխանություն։

Մեկնելով վերոհիշյալից՝ հարկ ենք համարում ազդարարել, որ հեղափոխությունը չպետք է սահմանափակել քաղաքական ժողովրդավարացման ու տնտեսական աճի տեսլականով, այլ պետք է անպայման աշխատել ի շահ սոցիալական արդարության ու տնտեսական ժողովրդավարության։

Ավելի կոնկրետ՝ կառավարությունից և հասարակությունից ակնկալում ենք՝

  • մշակել, թելադրել ու հաստատել գիտության, առողջապահության, կրթության, սոցիալական ապահովության, կենսաթոշակային ոլորտներում այնպիսի քաղաքականություն, որը հիմնված է սոցիալական արդարության, համերաշխության ու փոխօգնության, այլ ոչ՝ մրցակցության, մասնավորի կողմից հանրային կապիտալի շրջանառության ու բիզնես շահույթի գաղափարների վրա։ Մենք նոր Հայաստանում ակնկալում ենք բյուջեի համաչափ ու արդար բաշխում, սոցիալական ապահովության հանրային համակարգերի ուժեղացում և այս համակարգերի մասնավորեցման գործընթացի հետմղում։
  • Բանկային և վարկային ոլորտում մշակել և ներդնել ներկայիս վաշխառուական գործելակերպը բացառող, փողի կուտակման ու բաշխման անդամակցային, արդար ու ժողովրդավարական մեխանիզմներ։
  • Մշակել, թելադրել ու տնտեսության մեջ ներդնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք կապահովեն կապիտալի արդար բաշխումը և կվերացնեն սոցիալական բևեռացումը, այդ թվում՝ աճող հարկային քաղաքականության, բազային համընդհանուր եկամտի, կոլեկտիվ սեփականության խթանման մեխանիզմների միջոցով։
  • Ուժեղացնել ու արդյունավետ դարձնել աշխատավորների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները, այդ թվում՝ հզորացնելով արհմիություններն ու խթանելով նրանց ինքնակազմակերպումը, ինչպես նաև օրենսդրորեն ամրագրելով պետության կողմից աշխատավորներին պաշտպանելու պարտականությունը: Տեխնոլոգիական մեր դարաշրջանում անհրաժեշտ է նաև արմատապես վերանայել այնպիսի նորմեր, ինչպիսիք են 19-րդ դարից ժառանգված 8-ժամյա աշխատանքային օրը, աշխատանքի և հանգստի հարաբերակցությունը, աշխատավոր-գործատու անհավասար երկատումը և այլն։
  • Բնապահպանության ոլորտում ընդունել մի պարզ սկզբունք, որ բնության պահպանումը պետք է լինի անշահախնդիր ու չնվազեցվի մարդու պահանջմունքների բավարարմանը։ Սրանից կբխեն առօրյա կյանքի և տնտեսության կազմակերպման մեջ մարդու՝ էկոհամակարգի մասնիկ լինելու, ոչ թե էկոհամակարգերի նկատմամբ գերակա, վերադաս ու վերահսկող լինելու գործելակերպեր։ Հանրային վերահսկողության բացակայության, մասնավորի գերիշխանության պաշտպանության, վերահսկող օրենքների և նորմատիվների թուլացման, վերացման կամ ձևական դարձնելու, վերահսկող տեսչությունների լուծարման կամ թուլացման պարագայում՝ բացի մասնավոր ընկերություններից և նրանց ֆինանսավորողներից, այդ թվում՝ օտարերկրյա ներդրողներից, պարտվում են մնացած բոլորը, զուգահեռ քայքայվում է բնությունը:
  • Քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունները կառուցելիս՝ վերացնել անտեսանելի, այդ թվում՝ մշակութային արգելքները, որոնք որպես կանոն սահմանափակում են հանրության տարբեր շերտերի՝ կանանց, էթնիկ ու կրոնական խմբերի, սեռական կողմնորոշման ու գենդերային ինքնության բազմազան խմբերի, աշխատունակության տարբեր աստիճաններ ունեցող անձանց հնարավորությունները՝ լիարժեքորեն ու հավասար կերպով մասնակցելու այդ հարաբերություններին։

Գիտակցում ենք, որ բարձրացված հարցերի ցանկը սպառիչ չէ, ու որ դրանք պահանջում են ավելի խորքային քննարկում։

Ուստի կոչ ենք անում այս մտահոգությունները կիսող անձանց՝ վերը նշված սոցիալական արդարության և տնտեսական ժողովրդավարության հաստատման հրամայականը դարձնել լայն հանրային քննարկման թեմա, որի արդյունքում կձևավորվի համապատասխան քաղաքական օրակարգ։ Որպես նախնական քայլ մենք նախաձեռնում ենք քննարկումների առցանց հարթակի ստեղծում, որի կայացմանն ու զարգացմանը կարող են մասնակցել վերը նշված մոտեցումները կիսող բոլոր անձինք։

Երևան, 22․06․2018

Աննա Շահնազարյան

Արփինե Գալֆայան

Զառա Հարությունյան

Հրակ Փափազեան

Սոֆյա Մանուկյան

Վահրամ Սողոմոնյան

Բաժին՝ Հայաստանում
Երկուշաբթի, 12 Նոյեմբերի 2018 11:50

Փողոցային թակարդները` թակարդում 18.10.2018

Բուքմեյքերների եւ նրանց գործունեության նկատմամբ ամբողջ աշխարհում կա հասարակական բացասական վերաբերմունք: Կան երկրներ, որտեղ բուքմեյքերական գործունեությունն արգելված է օրենքով: Նշենք, որ մեր երկիրը 247 երկրների ցանկում ինտերնետային տիրույթում խպաղադրույքներ անող պետություններից 42 -րդն է: Կառավարությունը վերջերս բավական կոշտ արձագանքեց մեր երկրում բուքմեյքերական գրասենյակների գործունեությանը: Դրանք սահմանափակող օրենսդրական նախաձեռնությամբ է հանդես եկել Ելք խմբակցության պատգամավոր Ալեն Սիմոնյանը: Նոր նախագծում գլխավոր նպատակը վերահսկելն է եվ վտանգները նվազեցնելը:

 

Ի՞նչ ենք հասկանում անցումից, յուրաքանչյուր համակարգ, որ ուզում է փոխվել ուրիշ մի համակարգի, մի որոշ ժամանակաշրջան պետք է անցնի: Այդ շրջանը նաև բաժանվում է մի քանի փուլերի, առաջին փուլը կոչվում է «կաոտիկ» ժամանակահատված, որտեղ որևէ համակարգ չի իշխում, երկրորդ փուլում արդեն երկրորդ համակարգի կամ նոր համակարգի սաղմերը դրվում են, սակայն դեռ հին համակարգը նաև առկա է, օրինակ Հայաստանը քաղաքականապես և ոչ թէ տնտեսապես գտնվում է այս փուլում: Երրորդ փուլում արդեն իշխում է նոր համակարգը: Սա զարգացման մի երևույթ է, որ գոյություն ունի պատմական բոլոր շրջաններում: Իհարկե Հայաստանի կապակցությամբ դեռ դժվար է խոսել համակարգերի փոփոխության մասին: Տարբեր համակարգի հասարակությունները մյուս համակարգին անցնելու համար պարտադիր պետք է մի անցումային փուլ անցնեն, օրինակ ստրկատիրության հասարակաությունը մի անցումային փուլից հետո է անցել ֆեոդալականի և ֆեոդալականն էլ մի անցումային փուլից հետո է անցել կապիտալիստականի: Սակայն կապիտալիստական համակարգի անցումային փուլը դեպի սոցիալիզմ տարբերվում է իր անցյալի բոլոր անցումային փուլերից ու համակարգից այն առումով, որ անցյալ համակարգերը կարելի է համարել մարդու շահագործումը մարդու կողմից, սակայն առաջիկա անցումային փուլը և հետագա համակարգը ուզում է մարդկային պատմությունը ընդհանրության մեջ փոխել, այսինքն վերացնի մարդու շահագործումը: Բացի դա, սոցիալիզմը ցանկանում է տրամաբանության հիման վրա կառուցել մի համակարգ, որտեղ կենտրոնում է լինելու մարդը: Այս անցումային փուլում փոխվելու են կենտրոններն ու օրենքները, մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական հիմնական կառույցները, մարդկանց սովորությունները դասակարգային վիճակի կապակցությամբ:
Անցումային փուլում երկու գործոն կարևոր են՝ 1-Շահագործող խավերի դիմադրողականությունը, որը պետք է լինի կազմակերպված և 2- Հասարակության դիմադրողականությունը, որտեղ նրանց սովորությունները ամենամեծ դժվարություններն են առաջացնում այս անցումային փուլի ժամանակ:
Կապիտալիստական հասարակարգից դեպի սոցիալիստական հասարակարգի անցումը, ձախ ուժերի ամենաթերի կողմերից է եղել: Այսինքն, երբ սոցիալիստական շարժումները իշխանության են հասել ու պարտվել են, պատճառը այն է եղել, որ հարմար պատասխաներ չեն ունեցել անցումային փուլի տեսության հարցի կապակցությամբ և անցումային ճահիճային փուլի մեջ են պարտվել: Այսինքն սոցիալիստական ուժերը կարողացել են իշխանությունները իրենց ձեռքը վերցնել, սակայն անցումային շրջանում չեն կարողացել ճիշտ եղանակներով անցնել այդ շրջանը: Նրանք շատ չեն կարևորել այս անցումային շրջանը: Անցումային փուլի տևողությունը կարող է տարբեր լինել ու կախված է հասարակության մակարդակից, հնարավորություններից, միջազգային հարաբերություններից և այլ գործոններից:
Ինչո՞ւ բանվորական կամ կոմունիստական կուսակցությունները, երբ որոշ երկրներում իշխանությունը վերցնում են իրենց ձեռքը, չեն կարողանում սոցիալիզմը այդ երկրներում հաստատել: Բնական պետք է համարել, որ երբ տեսական հարցերից անցնում ենք պրակիտիկայի, հարցերը բարդանում են, հնարավոր է անցումային շրջանում առաջանան որոշ հակասություններ՝ տեսականի ու պրակտիկայի միջև, լավ օրինակ կարող է լինել Սովետական Միությունը: Սոցիալիզմի ծրագիրն այն է, որ իշխանությունը անցնի աշխատավորներին կամ ժողովրդին, սակայն երբ ուզում է սկսվի անցումային շրջանը, հանդիպում է մի հակասության՝ հասարակությունը իշխանության փորձ չունի, այդ իսկ պատճառով մի կուսակցություն որպես ժողովրդի ներկայացուցիչ գալիս է ու իրեն հավասար է տեսնում ժողովրդի հետ ու աշխատում է կենտրոնացած ձևով և երբեմն մեծամասնության դիկտատորիայով իրեն հարցականի տակ է տանում, որովհետև սոցիալիստական համակարգի տարբերությունը մյուս համակարգերի հետ այն է, որ ուրիշ համակարգերը չեն ասում, որ իշխանության ենք գալու, որ մենք մեզ լուծարենք, սակայն սոցիալիստական համակարգը ասում է, որ ես իշխանության կհասնեմ, կենտրոնական իշխանությունը կստեղծեմ, որպեսզի ամեն տեսակ հնարավորություններ ստեղծվի հասարակության համար և վերջում կլուծարվեմ և ուժը կհանձնեք ժողովրդին: Այս հարցերում նրանք պարտվեցին: Այդ պարտության գործում մեծ դեր ունեն նաև ներքին և արտաքին շահագործողները, որոնց տնտեսական շահերը վտանգի տակ է գտնվում սոցիալիզմի հիմքերը ստեղծելու ժամանակ:
Անցումային փուլի մասին պետք է լավ հասկանալ, որ անցումի սկզբում չպետք է սոցիալիստական մի հասարակարգ պատկերացնել տվյալ երկրում: Ժողովրդական իշխանությունը անցումային շրջանի սկզբում, մի պրոցես է սկսում, որի ընթացքում աստիճանաբար ստեղծվում են սոցիալիստական տարրեր և կառույցներ: Նույն տարրեը կարող են ստեղծվել նաև Եվրոպական կապիտալիստական որոշ զարգացած երկրներում, որտեղ հիմքեր կարող են դրվել սոցիալիզմին անցնելու համար, օրինակ սկանդինավյան երկրներում և այլն:

Դոկտ. Ռուբիկ Սարդարյան

Թեհրան, նոյեմբեր 2018թ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Էջ 1, 2-ից

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: