Նեոլիբերալիզմ, չի նշանակում վերադարձ դեպի լիբերալիզմ

14 Օգոստոսի 2018

Տարբեր երկրներում հնարավոր է տեսնել նեոլիբերալական արժեքները հետազոտական, գիտական և ակադեմիկ կենտրոններում, հասարակական շրջանակներում, խորհրդարաններում և քաղաքականություն մշակող հիմնարկներում: Նույնն է տեղի ունենում նաև Հայաստանի որոշ պետական բաժանմունքներում: Նրանք հասարակությանը ներկայացնում են նեոլիբերալիզմը որպես անխուսափելի իրականություն ու հաճախ երկրների գործադիր և օրենսդիր մարմինները այս ուղղությամբ են քայլում:
Նեոլիբերալիզմի ըմբռնման համար անհրաժեշտ է ինչ որ չափով ծանոթ լինել Կարլ Մարքսի տեսակետներին, որպես հայտնի տեսաբան, և Ջան Մինարդ Կինզի տնտեսական մտածելակերպի հետ, որպես 20-րդ դարի ամենահայտնի մտավորականներից մեկը: Մարքսը հիմնականում բացատրում է կապիտալիստական համակարգը և դրա հիման վրա մասնավոր սեփականությունը արտադրամիջոցների հանդեպ և շահագործումը դիալեկտիկական վերլուծությունների հիման վրա, ցույց տալով աշխատանքի և կապիտալի հակասությունը, որի արդյունքում առաջանալու է մի նոր հասարակական համակարգ՝ հենվելով մարդու զարգացման վրա, և որը կոչվում է սոցիալիստական համակարգ:
.
Արծարծվեցին նաև Կինզի տեսակետները, որտեղ անհրաժեշտություն էր նկատվում պետության միջամտությունը տնտեսության և քաղաքականությունների ճշտման մեջ աշխատատեղերի պահպանման, և պահանջի ստեղծումը անհսկելի կապիտալիստական համակարգում, պահանջի և մատակարարման կարգավորման հարցում, որոնք ճգնաժամերի դեմն են առնում և որոնք որոշ միավորներ են տալիս բանվորներին, ու ինչպես ցույց տրվեց որոշ Եվրոպական երկրներում, առաջացան «Բարեկեցիկ Պետություններ»: Իհարկե նման պետությունների առաջացումը չի կարելի կապել միայն Կինեզի մոտեցումների հետ:

«Բարեկեցիկ Պետությունների» առաջացումը նաև հետևանք է դասակարգային պայքարի զարգացման հետ, որտեղ կապիտալիստական դասակարգը փլուզվելու վտանգից խուսափելու համար զիճումների է գնում բանվոր դասակարգի օգտին: Սակայն դա չի նշանակում, որ նույնը տեղի կունենա նեոլիբերալիստական դարաշրջանում: Չնայած նեոլիբեարլիստական տեսաբանները այն կարծիքին են, որ այս համակարգը ինքնակարգավորման հատկություն ունի և միշտ գտնում է ամենահարմար պատասխանը կամ ռիակցիան տարբեր հարցերի ու դժվարությունների հանդեպ, սակայն աշխարհի տնտեսական վիճակի բարդացումը նրա հասարակական ու կենսամթնոլորտային վնասակար հետևանքները և անընդհատ ճգնաժամերը ցույց են տալիս, որ այդ տեսությունը անհիմն է ու իրողությունից հեռու է: Նեոլիբերալիզմը կարելի է համարել կապիտալիստական համակարգի կողմից մի հարձակում՝ նպատակ ունենալով վերադարձնելու անհսկելի կապիտալիզմը և վերադառնալ դեպի այն հասարակական հարաբերությունների, որոնք գոյություն ունեին նախքան բանվորական շարժումների ձեռքբերումների և սոցիալիստական գաղափարների, «Բարեկեցիկ Պետությունների» բանվորական դասակարգի ու աշխատավորների ձեռքբերումների և հասարակական ծառայությունների վերացում: Նեոլիբերալիզմը աշխատում է բնակչության մեկ տոկոսի մարդու իրավուքները ներկայացնի որպես մարդու ազատություն:

Համեմատենք լիբերալիզմը նեոլիբերալիզմի հետ:

Լիբերալիզմ                                  

Քաղաքական փիլիսոփայություն է  

Առաջադիմական արդյունաբերության ներկայացուցիչն է ֆեոդալական էլիտարի դիմաց Բազմազգային ընկերությունների ու ֆինանսական տնտեսության 1 տոկոսի ներկայացուցիչն է

Ունեցել է հայտնի տեսաբաններ, օրինակ Մոնտեսկիո, Թումաս Հաբեզ, Ջան Ստուրատ Միլ, Ջան Լակ, Ժան Ժանկ Ռուսո, Ջան Ռավերզ և այլը Ունեցել է հայտնի տեսաբաններ, օրինակ Ֆրեդրիկ Ֆան Հայկ, Միլտոն Ֆրիդման, Կարլ Փուպեր և այլը 

Ձևավորվել է մարդու իրավունքների հիման վրա, կրոնում, մտածելակերպում կամ գաղափարախոսության մեջ, սեփականության ու քաղաքացիական իրավունք, ֆեոդալական և թագավորական տոտալիտար իշխանության դիմաց: Կենտրոնացել է ազատ առևտրի, մասնավորեցման, օրենքներից ձեռքազատման և այլի վրա: Պաշտպանում է կապիտալի բացարձակ գործողության ազատությունը ամբողջ աշխարհում: 

Արդյունք է բողոքի ու պայքարի ընդեմ արիստոկրատիզմի և բռնապետությանը լուսավորության դարաշրջանում: Արդյունք է կապիտալիզմի հարձակմանը 20-րդ դարում տնտեսական ճգնաժամերի ընթացքում բանվոր դասակարգի պայքարի ձեռքբերումները հետ վերցնելու համար: 

Պատմական առաջադիմական քաղաքական մի հակում է, որին հնարավոր է պաշտպանել և նույնիսկ այսօր նաև հնարավոր է առաջադիմական հակումներ իր մեջ պարունակել: Հետադիմական տնտեսական մի հակում է, դրա համակրողները նաև չեն հավանում այդ տերմինը: 

 

Նեոլիբերալիզմ

Գաղափարախոսություն է կենտրոնացած տնտեսական կողմնորոշումների հիման վրա

Բազմազգային ընկերությունների ու ֆինանսական տնտեսության 1 տոկոսի ներկայացուցիչն է

Ունեցել է հայտնի տեսաբաններ, օրինակ Ֆրեդրիկ Ֆան Հայկ, Միլտոն Ֆրիդման, Կարլ Փուպեր և այլը 

Կենտրոնացել է ազատ առևտրի, մասնավորեցման, օրենքներից ձեռքազատման և այլի վրա: Պաշտպանում է կապիտալի բացարձակ գործողության ազատությունը ամբողջ աշխարհում: 

Արդյունք է կապիտալիզմի հարձակմանը 20-րդ դարում տնտեսական ճգնաժամերի ընթացքում բանվոր դասակարգի պայքարի ձեռքբերումները հետ վերցնելու համար: 

Հետադիմական տնտեսական մի հակում է, դրա համակրողները նաև չեն հավանում այդ տերմինը: 


    Քաղաքական ու հասարակական ակտիվիստները, որոնք ամբողջ աշխարհում անկեղծորեն աշխատում են քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանման ուղղությամբ, պետք է իմանան, որ ներկայիս տնտեսական ու հասարակական հարաբերություններում, քանի որ լիբերալական քաղաքական մտածողությունը չի կենտրոնանում հասարակական իրավունքների, դասակարգային տարածությունների, ապրելակերպի, հասարակական արդարության և այլ նման բաների վրա և նրանք աշխատում են ամեն կերպ պահել կապիտալիստական համակարգը, հանգիստ վերածվում է արգելքի՝ մարդու տնտեսական ու հասարական զարգացման համար: Չնայած լիբերալիզմը որոշ երկրներում կշիռ ունի պաշտպանելու ժողովրդի դեմոկրատիկ իրավունքները, սակայն աչք փակելով հասարակական հարցերի, դասակարգային պայքարի, հասարակական արդարության և այլ նման հարցերի վրա, պարզորեն չի կարողանում վերածվել նեոլիբերալիստական ու համաշխարհայնացման դարաշրջանի համար որպես ալտերնատիվ:

Ռուբիկ Սարդարյան
Թեհրան 14/08/2018

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: