Արդիականացման Խորհրդային նախագիծը (Մաս 2)

25 Հուլիսի 2018

Որոշներ մարդիկ այն  կարծիքին են, որ այս ահռելի արդյունաբերությունը պետք է զուգորդվեր դեմոկրատիայի պահպանման հետ ու մարդկանց վրա ճնշումներ ու բռնություններ պետք է չլինեին, որպեսզի չարժեքազրկեին այս բոլոր ձեռքբերումները: 
Հայաստանը հետամնաց երկիր է եղել ու կարծես ստիպված են եղել այդ տեխնոլոգիանները և արդիականացումը մի տեսակ պարտադրել երկրին: Սա արդիականացման մի ձև է, որ ուժեղ պետությունը թույլ երկրին պարտադրում է արդիականացումը: Այս տեսակ արդիականացման ձևը միայն Սովետական Միությանը չի վերաբերում, այլ օրինակ Բրազիլիան է, այսինքն բացի Ռեո դե Ժաներոյից այդ արդիականացած քաղաքն են սարքում: Նման հասարակություններում արդիականացման պրոցեսը կարող էր այլ լինել ու ավելի դեմոկրատիկ եթե հասարակությունը թույլ չլիներ: Այսինքն եթե հասրակությունը և քաղաքացիական հասարակությունը ուժեղ լիներ, երբ պետությունը որոշ բաներ պարտադրում էր, կարող է որոշ բաներ ընունի և որոշ բաներ չընդունի: Սովետական Միությունում այդ շրջանից հետո ավելի հանգիստ է եղել, այսինքն Ստալինի և Խրուշչովի ժամանակից հետո: Խրուշչովը ասել է, որ արդիականացման պայմաններից է, որ ամեն ընտանիք պետք է ունենա բնակարան, թեկուզ փոքրիկ: Այսինքն մարդանց մի մասը ապրում էին կոմունալ բնակարաններում և հետո փոխում են ու յուրաքանչյուր ընտանիք առանձին բնակարանում է սկսում ապրել: Հետագայում Բրեժնևի օրոք Հայաստանում կառուցվում է Արփա Սևանը, որով մինչև օրս էլ հպարտանում ենք: 
Դժբախտաբար Սովետական Միության արդիականացման պրոցեսը փոխվում է ու պահպանողական բնույթ է կրում: Այսինքն իշխանությունների համար եղածի պահելն էր կարևոր և ոչ թէ առաջ խաղացումը: Խրուշչովյան մոբիլիզացման փուլը վերացվում է լճացման փուլի: 
Սովետական Միության փլուզման պատճառներից էին նաև նավթի գնի նվազեցումը, որովհետև նավթի փողերով գոնե պահում էին երկիրը: Նույն մեխանիզմով՝ նավթի գնի իջեցումով կամ վաճառքի արգելակումով իմպերիալիզմը և ավելի շուտ Ամերիկան աշխատում է տապալել իրեն դուր չեկող երկրներին: 
Ստալինյան ահի՝ վախի վերացումը: Որովհետև վախով աշխատում էին նախկինում, իսկ երբ Ստալինյան վախը չկար, արդեն աշխատելու համար պետք է շահագրգռել: Ուրեմն, երբ ոչ վախը կա և ոչ էլ շահագրգռումը, մարդը ավելի վատ է աշխատում ու երկիրը չի զարգանում: Այդ իսկ պատճառով անցյալի բարիքների հիման վրա մոտ 20 տարի Խորհրդային Միությունը լավ ապրեց ու այնուհետև սկսեց քայքայվել: 
Խորհրդային վարչապետական կերպարափոխումը: Այդ մասին Տրոտցկին է գրել, բայց այն ժամանակ, երբ ինքը արտաքսված էր: Նա այդ կապակցությամբ գիրք է գրել «Դավաճանված հեղափոխությունը»: Նա գրում է, որ աշխարհում բյուրոկրատական դասը այնքան հզոր չի եղել, ինչքան որ եղել է Սովետական Միությունում: Նույնիսկ ֆաշիստական երկրներում, օրինակ Գերմանիայում բյուրոկրատները այդքան հզոր չեն եղել, որովհետև այնտեղ խոշոր կապիտալիստներ են եղել ու ստիպված են եղել նրանց հետ լեզու գտնել: Սակայն Սովետական Միությունում բյուրոկրատների դասը ամբողջովին անկախ է եղել, նրանք կախված չեն եղել բանվորից և այլը: ճիշտ է, որ սեփականությունը պատկանում էր պետությանը, բայց պետությունը պատկանում էր բյուրոկրատների դասին: Միակ բանը, որ բյուրոկրատները չեն կարողացել լուծել՝ այն է եղել, որ ինչպես իրենց սեփականությունը փոխանցեն կամ ժառանգեն իրենց երեխաներին: 
Պետք է նոր ուղղիներ փնտրել արդիականացման համար: Պետք է նոր մոդելներ գտնել: Սակայն չի լինի հրաժարվել Խորհրդայաին արդիականացման ու դրական արդյունքներից, որովհետև այդ դեպքում թողնում ենք ռացիոնալ հասարակության շրջանը և նորից վերադառնում ենք արխաիկա: Որոշ մարդիկ փորձում են դա անել, բայց իրականության մեջ ամենակարևորը արխայիկայի մեջ նորից չվերադառնալն է, այլ գտնել արդիականացման նոր մոդել, որոնք կարող են արդյունավետ ու մարդասիրական լինել:


Աշոտ Ոսկանյան՝ Երևանի Պետական Համալսարանի Փիլիսոփայության դոցենտ

 

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: