Մայիսի 28-ի Հայաստանէն մնայուն ու անջնջելի արժէքներ

28 Մայիսի 2016

Ինչ­պէս ոե­ւէ ժո­ղո­վուր­դի, նոյն­պէս ալ մեր պատ­մու­թեան մէջ ու­նինք կա­րե­ւոր հանգր­ուան­ներ, որոնք խոր­քին մէջ նոյ­նինքն մեր պատ­մու­թեան երթն ու արա­րու­մը կը կազ­մա­ւո­րեն:  Անոնք կը յիշ­ուին ու­րա­խու­թեամբ, հպար­տան­քով, կամ` տրտմու­թեամբ, կսկի­ծով. ի՛նչ որ ալ ըլ­լան, անոնք ան­բա­ժա­նե­լի ու անջն­ջե­լի մաս­նիկ­ներն են մեր էու­թեան ու մեր պատ­մու­թեան, որ միայն երէկ չեն, այլ ե՛ն նա­եւ երէկ­ուան շա­րու­նա­կու­թիւնը` մեր այ­սօ՛րն են ու վա­ղը:

Մեր նո­րա­գոյն պատ­մու­թեան մէջ, 28 Մա­յի­սը այդ հանգր­ուան­նե­րէն մէկն է. այս թուա­կա­նը միայն բառ չէ, այլ բազ­մա­խաւ ու բազ­մա­խորք իմաստ, խորհր­դա­նիշ­նե­րու գու­մար, բայց մա­նա­ւանդ ար­ժէք­նե­րու ան­խոր­տա­կե­լի կաղ­նի, որ ու­նի ար­մատ, ու­նի հաս­տա­բուն ու ամուր բուն, ու­նի մշտա­դա­լար ճիւ­ղեր ու տե­րեւ­ներ, որոնց ամ­բող­ջու­թիւնը բա­րո­սի նման կանգ­նած է մեր երէ­կին ու այ­սօր­ուան մէջ, ուղ­ղու­թիւն կու տայ մեր ապա­գա­յին, եթէ… տրա­մա­դիր ենք եր­բեմն կանգ առ­նե­լու եւ ուղ­ղու­թիւն ստա­նա­լու ան­կէ:

Մա­յիս 28-ը սոս­կա­կան թուա­կան չէ, ոչ ալ ամ­բող­ջու­թիւն չկազ­մող մաս­նիկ­նե­րու կոյտ. Մա­յիս 28ը գու­մարն է բազ­մա­թիւ իմաստ­նե­րու եւ խորհր­դա­նիշ­նե­րու, որոնց գլխա­ւոր խո­րա­գիր­ներն են հայ­կա­կան պե­տա­կա­նու­թեան վե­րա­կանգ­նում, ազատ ու ժո­ղովր­դա­վար հայ­րե­նի­քի հիմ­նադ­րում, ահա­ւոր կո­րուստ­նե­րէ ու եր­կուն­քէ ետք փրկուած ու վե­րած­նած հայ­րե­նիք, հե­տե­ւո­ղու­թեամբ մեր մշա­կոյ­թի հնա­գոյն դրուագ­նե­րէն` Վա­հագ­նի ծնուն­դի նա­խա­տի­պին: Չէ՞ որ ան­ծա­նօթ բա­նաս­տեղ­ծէն մնա­ցած պա­տա­ռի­կը կ՛ըսէ, թէ Վա­հագ­նը ծնած է եր­կին­քի ու երկ­րի եր­կուն­քէն… (թէ­եւ չ՛ըսեր, թէ այդ եր­կուն­քը ին­չի՞ հե­տե­ւանք էր). հա­ւա­նա­բար մենք մե­զի կրնանք տալ իրա­ւուն­քը են­թադ­րե­լու, որ մեր ժո­ղո­վուր­դի ծննդոցն ալ, Վա­հագ­նի տի­պա­րին մէջ, ար­դիւնք էր ահա­ւոր տագ­նապ­նե­րու, աշ­խար­հա­սա­սան գու­պար­նե­րու, բո­ցի ու բա­խում­նե­րու, որոնց մէ­ջէն ի վեր­ջոյ կը ծնէր կրակ ու բոց մա­նու­կը, որ «հուր հեր ու­նէր, եւ աչ­կունքն էին արե­գա­կունք»: Մա­յիս 28, տա­կա­ւին, ար­տա­յայ­տու­թիւնն էր Սար­դա­րա­պա­տով շահ­ուած կեան­քին ու փրկուած հայ­րե­նի հո­ղի պա­տա­ռի­կին, որ քիչ ետք պի­տի ըն­դար­ձակ­ուէր եւ ԱՄ­ԲՈՂ­ՋԱ­ԿԱՆ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԻ­Քի վե­րա­կանգ­նու­մի կտա­կը պի­տի թո­ղուր հետ­նորդ­նե­րուս, մե­զի ու գա­լիք սե­րուդ­նե­րուն, որոնք հա­ւա­տա­րիմ են ու պի­տի մնան այդ վսեմ ժա­ռան­գու­թեան, եւ որուն կա­տար­ման մէկ ար­տա­յայ­տու­թիւնը ապ­րե­ցանք եր­կու տաս­նամ­եակ առաջ, Ար­ցա­խի ազա­տագ­րու­մով ու Հայ Դա­տի բո­լոր են­թա­բա­ժա­նում­նե­րուն վե­րախմ­բագ­րու­մով,

Որով­հե­տեւ,

Ազատ, Ան­կախ Հա­յաս­տա­նի տա­րա­զը ամ­բող­ջա­կան չէ ու պի­տի չըլ­լայ, եթէ հրա­ժա­րինք ԱՄ­ԲՈՂ­ՋԱ­ԿԱՆ ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­Նի կտա­կէն, որ մե­զի կը հաս­նի վե­րան­կա­խա­ցած հայ­րե­նի­քին առա­ջին տա­րե­դար­ձը նշող` 1919ին ընտր­ուած խորհր­դա­րա­նէն, այ­սինքն` հա­յու­թեան բո­լոր խա­ւե­րուն ու հատ­ուած­նե­րուն կամ­քը մարմ­նա­ւո­րող ազ­գա­յին ժո­ղո­վէն:

Մա­յիս 28ը այ­սօր պատ­մու­թիւն է ար­դէն, անկրկ­նե­լի ու ան­վե­րա­դարձ, ինչ­պէս պատ­մա­կան բազ­մա­թիւ թուա­կան­ներ, եղե­լու­թիւն իմաս­տա­ւո­րող հանգր­ուան­ներ: Եթէ պատ­մա­կան դէպ­քե­րը անկրկ­նե­լի են, այ­սինքն` եթէ ճշմա­րիտ է, որ պատ­մու­թիւնը ինք­զինք չի կրկներ, ապա նա­եւ նոյն­քան ճշմա­րիտ է, որ պատ­մու­թիւնը, իր տխուր ու փա­ռա­ւոր հատ­ուած­նե­րով, է՛ ու պի­տի մնայ օգ­տա­գոր­ծե­լի իրա­կա­նու­թիւն, ու­ղե­ցոյց ու ան­փո­փո­խե­լի ար­ժէն­քե­րու պահ­պան­ման գան­ձա­րան:

Աւե­լի քան եօ­թա­նա­սուն տա­րի­նե­րու տաք ու պաղ հանգր­ուան­նե­րէ ետք, աւե­լի քան քսան տա­րի առաջ, մեր հայ­րե­նի­քը` Հա­յաս­տան, վե­րան­ուա­ճեց ան­կախ պե­տու­թիւն ըլ­լա­լու իրա­ւուն­քը: Ճիշդ է, Անդ­րա­նիկ Հան­րա­պե­տու­թեան շարք մը ար­ժէք­նե­րը վե­րագ­տան իրենց ար­դար տե­ղը` մեր հայ­րե­նի­քին ու ժո­ղո­վուր­դին կեան­քին մէջ, սա­կայն բազ­մա­թիւ ժա­ռան­գու­թիւն­ներ կը սպա­սեն վե­րա­հաս­տատ­ման: Քսան տարիէ ի վեր ու­նինք ազ­գա­յին Քայ­լեր­գը, վե­րա­կանգ­նած է տաս­նամ­եակ­ներ շա­րու­նակ հա­լա­ծա­կան Եռա­գոյ­նը, պե­տա­կան կա­ռոյց­ներ ու հաս­տա­տու­թիւն­ներ նմա­նա­պէս վերս­տին հու­նա­ւո­րած են 1920-21 տա­րի­նե­րուն պար­տադ­րա­բար ընդ­հատ­ուած բազ­մա­թիւ գի­ծեր` հա­մալ­սա­րան, բա­նակ ու այլ ազ­գա­յին հարս­տու­թիւն­ներ, ար­ժէք­ներ, սա­կայն 28 Մա­յի­սի Հա­յաս­տա­նով իրա­կա­նա­ցած ու հետ­նորդ­նե­րուս ժա­ռանգ թող­ուած նո՛յն­քան կա­րե­ւոր ար­ժէք­ներ կը մնան իրա­գոր­ծե­լի­նե­րու ցան­կին վրայ: Այլ խօս­քով, ան­կա­խու­թեան վե­րան­ուա­ճու­մով մեր ապ­րած հպա­տանքն ու հո­գե­կան ցնծու­թիւնը, ամ­բող­ջա­կան դառ­նա­լու հա­մար, տա­կա­ւին փշոտ ճամ­բա­ներ ու­նի յար­դա­րե­լիք: Եւ ահա այս է գլխա­ւոր պատ­ճա­ռը, որ այ­սօր, Հա­յաս­տա­նի անդ­րա­նիկ Հան­րա­պե­տու­թեան հիմ­նադ­րու­թեան տօ­նը, յաղ­թա­նա­կի ու հայ­րե­նի­քի-ժո­ղո­վուր­դի փրկու­թեան յի­շա­տա­կու­մի ցնծա­լի յի­շա­տա­կը ըլ­լա­լու կող­քին, մե­զի հա­մար է՛ ու կը մնայ կեն­սա­գոր­ծե­լի ծրա­գիր­նե­րու պատ­ուան­դան:

Իրա­գոր­ծե­լի երազ կը մնայ լի­ի­րաւ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մը: Խորհր­դա­յին տա­րի­նե­րը դալ­կա­ցու­ցին, տժգու­նե­ցին ու իմաս­տազր­կե­ցին բազ­մա­թիւ հիմ­նա­կան ար­ժէք­ներ, որոնց կու տանք նա­եւ երկ­րի մը ու ժո­ղո­վուր­դի մը Բա­րո­յա­կա­նին Հի­մունք­նե­րը կո­չու­մը (չենք ան­տե­սեր Սփիւռ­քին պար­տադր­ուած այ­լօ­րի­նակ տժգու­նա­ցում­նե­րը, սա­կայն եր­բեք պէտք չէ մոռ­նանք, որ Հա­յաս­տա­նը մեր լի­նե­լու­թեան առա­ջին ու վեր­ջին կռուանն է): Հա­յաս­տա­նի անդ­րա­նիկ հան­րա­պե­տու­թեան խորհր­դա­րա­նը շատ աւե­լի հա­րա­զա­տօ­րէն կը մարմ­նա­ւո­րէր այդ օր­ուան հա­յու­թեան “տար­բա­ղադ­րու­թիւնը“, նոյ­նինքն Հա­յաս­տա­նի ժո­ղո­վուր­դին մար­դագ­րա­կան պատ­կե­րը, քան ինչ որ կը տես­նենք այ­սօր. նո­րա­գոյն փաս­տը` դեռ քա­նի մը շա­բաթ առաջ տե­ղի ու­նե­ցած ընտ­րու­թիւն­ներն էին, որ ձե­ւով մը աւե­լի՛ եւս ար­մա­տա­ւո­րեց ան­հա­րա­զատ ա՛յն կա­ցու­թիւնը, որուն հե­տե­ւան­քով, սա­կա­ւա­պետ­նե­րու խմբակ մը մաս­նա­կի շա­հեր մար­ման­ւո­րող կամք մը կը պար­տադ­րէ հայ­րե­նի­քին ու ժո­ղո­վուր­դին, ան­փոյթ վե­րա­բեր­մուն­քով կը դի­տէ երկ­րին պար­պու­մը, տնտե­սա­կան ու ըն­կե­րա­յին նա­հանջ­նե­րը: Ճիշդ է. այ­սօր­ուան աշ­խար­հին մէջ Հա­յաս­տա­նը մի­ակ եր­կի­րը չէ, ուր դա­րե­րու պայ­քա­րի ու միտ­քի ար­գա­սի­քի ար­դիւնք եղող ար­ժէք­ներ կը փոշ­ի­աց­ուին, ետ­դար­ձի կը մղուին: Ժո­ղո­վուր­դի՛ն կամ­քի ար­տա­յայ­տու­թիւնը եղող ԺՈ­ՂՈՎՐ­ԴԱ­ՎԱ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆը, քա­ղա­քա­կան այս հաս­կա­ցու­թիւնը իմաս­տազրկ­ուած է քիչ մը ամէն տեղ, ինչ­պէս որ դալ­կու­թեան ու նեն­գա­փո­խու­թեան են­թարկ­ուած են Ըն­կեր­վա­րու­թիւն ու Ըն­կե­րա­յին Ար­դա­րու­թիւն, Ազ­գայ­նա­կա­նու­թիւն ու  Հայ­րե­նա­սի­րու­թիւն կոչ­ուած ար­ժէք­նե­րը: Եթէ հա­մայ­նա­վա­րու­թեան խոր­շա­կը այ­րեց ու ած­խա­ցուց այդ ան­սա­կար­կե­լի ար­ժէք­նե­րը, վե­րան­կա­խա­ցած պե­տու­թեան մէջ, իշ­խա­նա­ւո­րին ու ընդ­դի­մա­դի­րին հա­մա­հա­ւա­սար պար­տա­կա­նու­թիւնն էր անոնց վե­րա­կանգ­նու­մը, սխալ ազ­դե­ցու­թեանց ջնջումն ու հայ­րե­նի­քին իս­կա­կան բար­գա­ւա­ճու­մը: Մինչ­դեռ, Երե­ւա­նի այ­սօր­ուան պատ­կե­րը աղաղ­կող ապա­ցոյց է, թէ ինչ­պի­սի՜ մանր հատ­ուած մը նեն­գա­փո­խած է ու այ­լան­դակ մե­նաշ­նոր­հի վե­րա­ծած` բար­գա­ւա­ճում, բա­րե­լա­ւում ու մա­նա­ւանդ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւն կամ ըն­կե­րա­յին ար­դա­րու­թիւն ար­ժէք­նե­րը:

Ահա թէ ին­չո՛ւ 28 Մա­յի­սը այ­սօր ու դեռ եր­կար ժա­մա­նակ պի­տի մնայ խօ­սուն ու գոր­ծադ­րե­լի պատ­գամ, սոս­կա­կան հանգր­ուան մը իբ­րեւ` մեր պատ­մու­թեան մէջ «անց­եալ» անու­նով ար­ձա­նագր­ուե­լէ առաջ: Հա­յաս­տա­նի հո­ղե­րուն ըն­դար­ձակ­ման, այ­սինքն` մեր հո­ղա­յին իրա­ւուք­նե­րը լիու­թեան հասց­նե­լու կող­քին, ու ան­կէ ալ առաջ, անդ­րա­նիկ Հան­րա­պե­տու­թե­նէն մե­զի կը մնան փո­խա­դարձ հան­դուր­ժո­ղու­թեան, իս­կա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան իշ­խա­նու­թեան, երկ­րի հա­մա­չափ զար­գաց­ման ու բար­գա­ւաճ­ման, իս­կա­կան ազա­տու­թիւն­նե­րու, եւ ոչ միայն նե­րած­ուած-պար­տադր­ուած ազա­տա­կան գա­ղա­փար­նե­րու կեն­սա­գոր­ծու­մը:

Մեր­ժե­լի են ու մեր­ժե­լի պի­տի մնան բո­լոր այն «նե­րած­ուած» դրոյթ­ներն ու կրօ­նա­կան-ըն­կե­րա­յին-տնտե­սա­կան (ու դեռ շատ մը այ­լօ­րի­նակ) մտա­ծո­ղու­թիւն­ներն ու կեն­սա­փոր­ձե­րը, որոնք հա­րա­զատ չեն մեր ժո­ղո­վուր­դի նկա­րա­գի­րին, էու­թեան, պատ­մու­թե­նէն եկած ու դա­րե­րու ըն­թաց­քին կոփ­ուած ար­ժէն­քե­րուն: Արեւ­մու­քի թա­փօն­նե­րուն հե­տե­ւե­լու, զա­նոնք կապ­կե­լու ու անոնց մէջ նոր դա­րու քա­ղա­քակր­թա­կան «բարձր ար­ժէք­նե­րը», «մարդ­կա­յին ազա­տու­թիւն­նե­րը» որո­նե­լու մո­լոր­ուած­քը ոչ հայ­րե­նա­կեր­տում են, ոչ ալ արդ­ի­ա­կա­նա­ցու­մի հե­տամ­տու­թիւն, այլ հա­մա­զօր են ինք­նալ­քու­մի, գլխա­գիր այ­լա­սե­ռու­մի, հայ­րե­նա­կոր­ծա­նու­մի, ու կը նմա­նին հրա­ժա­րե­լու այն ար­ժէք­նե­րէն ու աւանդ­նե­րէն, որոնք մե­զի ժա­ռանգ ու կտակ թող­ուած են 28 Մա­յի­սի Հա­յաս­տա­նէն, նա­եւ մեր պատ­մու­թիւնն ու ժո­ղո­վուր­դը կեր­տած նա­խըն­թաց հանգր­ուան­նե­րէն:

Ըսինք ու կը կրկնենք. պատ­մա­կան հանգր­ուան­նե­րը անկրկ­նե­լի են, սա­կայն անոնց թո­ղած հետ­քե­րը անջն­ջե­լի են, պէտք է պահ­պա­նել իբ­րեւ անջն­ջե­լի աւանդ ու ժա­ռան­գու­թիւն: Եւ թող ո՛չ ոք այս մտա­ծո­ղու­թիւնը փոր­ձէ ար­ձա­նագ­րել «հնա­մե­նի»ի կամ «ժա­մա­նա­կավ­րէպ»ի խո­րա­գի­րին տակ:

Որով­հե­տեւ`

Ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ու անոնց հայ­րե­նիք­նե­րուն կեան­քին ու պատ­մու­թեան հո­լո­վոյ­թին մէջ կան յա­րա­տե­ւօ­րէն փո­փո­խուող տար­րեր, սա­կայն նա­եւ ան­փո­փո­խե­լի­ներ, ինչ­պէս կը թե­լադ­րեն ու­սո­ղու­թեան տա­րազ­նե­րը` իրենց փո­փո­խա­կան ու ան­փո­փո­խե­լի մաս­նիկ­նե­րով (variables and constants):

Բնա­կա­նա­բար, ժո­ղո­վուր­դին ու զայն մարմ­նա­ւորղ իշ­խա­նու­թիւն­նե­րուն կը մնայ շին­ծու ու օտա­րո­տի ազ­դե­ցու­թիւն­նե­րէն հե­ռու կանգ­նիլն ու սե­փա­կան ճա­կա­տա­գի­րի տնօ­րի­նու­մը: Այդ ընե­լու հա­մար, 28 Մա­յի­սէն ու պատ­մա­կան նման հանգր­ուան­նե­րէ մե­զի հաս­նող ան­փո­փո­խե­լի պատ­գամ­նե­րը ե՛ն ու պի­տի մնան մնա­յուն ար­ժէք­ներ, որոնց տէ­րը մեր ժո­ղո­վուրդն է, ամ­բողջ հա­յու­թիւնը` Հա­յաս­տա­նի թէ Ար­տերկ­րի զա­ւակ­նե­րը:

 

Ս․ Մահսէրէճեան

 

ԱՎԵԼԱՑՆԵԼ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: