Արխիվ Փետրվարի 2018 - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am

«Յուրաքանչյուր ոք հետաքրքրված է Հունաստանում տեղի ունեցածի մասին, 2012 եւ 2016 թթ-ին եղած համապարփակ հաշվետվությամբ, ձախերի պայքարով. սոցիալական ավերածությունը, որպես խափանման արդյունք. Սիրիզայի աճը, ընտրությունը եւ կապիտուլյացիան պետք է գտնել Հելենա Շեհանի վերջին գրքույկում: Ժամանակի քաղաքական դրաման, ով արդեն ծանոթ է ժամանակի բանավեճերի հետ, վերադառնալու հնարավորություն փնտրելու համար, պետք է կարդացվի «Սիրիզայի ալիքը» գրքույկը, քանի որ գիրքը բացում է բազմաթիվ պատուհաններ, որոնք դեռ լուծում են գտնում... հիշեք, որ օվկիանոսի ալիքները կարող են հազարավոր մղոններ ճանապարհորդել, մինչդեռ դրանք տարբերվում են բարձրությունից, տեւողությունից եւ ձեւից: Դժվար է կանխատեսել: Սակայն մի բան հստակ է. երբեք մի ալիք չկանգնեցրեց շատ ուրիշների ... »:  Աղբյուրը՝ monthlyreview.org

 

International Socialist Review: Helena Sheehan’s The Syriza Wave

248 pp, $26 pbk, ISBN 9781583676257
By Helena Sheehan

Reviewed by Despina Lalaki

“Anyone interested in a comprehensive account of what happened in Greece between 2012 and 2016—the struggles of the Left; the social devastation as a result of austerity; the rise, election, and capitulation of Syriza—should pick up Helena Sheehan’s latest book. Those already familiar with the period’s political drama, in search of an opportunity to reengage with the debates of the time, should also read The Syriza Wave, for the book opens multiple windows on a story that is still unraveling… ¶ It might be important to keep in mind that ocean waves may travel thousands of miles before reaching land while they also differ in height, duration, and shape. They are also hard to predict. Yet one thing is certain; never has a wave not been followed by multiple others…”

Read the review at the International Socialist Review

Բաժին՝ Գրադարան

Այս օրերի կապիտալիստական տնտեսական համակարգը պարտական է այն եղած խտրականություններին, որոնք կիրառվում են կապիտալիստական համակարգերի կողմից և որոնք էլ հավակնում են, թե վերջ են տվել խտրականությանը կամ այդ ուղղությամբ են քայլեր կատարում: Նման խտրականություններից կարելի է թվարկել հետևալները. Խտրականություն՝ կանանց, կարմրամորթերի ու սևամորթերի, այլ ազգերի ու կրոնների, աղքատ երկրների ու աշխատավոր դասակարգի նկատմամբ: Կապիտալիստական երկրների օրենքներում նման խտրականությունների մասին որևէ գրառում գոյություն չունի: Այս խտրականությունները բացահայտորեն և առանց որևէ օրենքների են կիրառվում: Քաղաքական լիբերալիզմը այնքան ձեռքբերում ու զարգացում է ունեցել, որ իրեն թույլ չի տա, որ նման խտրականությունները օրենքի բնույթ կրեն: Սակայն կապիատալիստական տնտեսական համակարգը  խտրականություն ունենալը և գործադրելը դարձրել է իր գործունեության անխուսափելի մասը: Այսինքն՝ կապիտալիստական տնտեսական քաղաքականությունը անհրաժեշտ պայման է դարձնում նման խտրականությունների գործադրումը, իսկ նեոլիբերալիստական տեսաբանները աշխատում են տեսական ծածկույթներ պատրաստել դրանց համար: Այդ հայտնի  տեսաբաներից մեկը Միլթոն Ֆրիդմանն է, որը իր «Կապիտալիզմ ու ազատություն» գրքում գրել է «Կապիտալիզմի ծաղկման համար, որտեղ ազատությունը նրա անբաժանելի մասն է, չպետք է այդ ազատությունը սահմանափակի առևտրի որևէ կանոն կամ օրենքներ, չպետք է խտրականության կամ ռասիզմի պատրվակով սահմանափակումներ լինեն ազատ առևտրի համար»:   

 

Վարդան Ղազարյան

 

Հանրային խորհրդի ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովը խորհրդի թերևս ամենաակտիվ հանձնաժողովն է, որն ունի 18 ոլորտային ենթահանձնաժողով և ակտիվ քննարկումներ է ծավալում ամենատարբեր հարցերի շուրջ, բարձրացնում կոնկրետ խնդիրներ, առաջարկում լուծումներ: Հանձնաժողովի նախագահն է ՀՀ Հանրային խորհրդի անդամ Վազգեն Սաֆարյանը, որն այսօր ամփոփել է հանձնաժողովի 2017 թ. գործունեությունը՝ ներկայացնելով տարվա ընթացքում հանձնաժողովում բարձրացված հանրային առավել մեծ նշանակության հարցերը: Ամփոփիչ ասուլիսին մասնակցել են նաև հանձնաժողովում ընդգրկված ենթահանձնաժողովների նախագահները: Հարկային քաղաքականություն և հարկային նոր օրենսգիրք Հանրային խորհրդի ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովում դեռևս 2016 թվականից ուշադրության կենտրոնում է եղել hարկային նոր օրենսգրքի նախագիծը: ՀԽ ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովը (ՖՏԲ) բազմիցս քննարկել է հարցը և ներկայացրել առաջարկներ: Օրինակ՝ սահմանել եկամտային հարկի 20% միասնական դրույքաչափ, միասնական դրույքաչափ սահմանել օտարերկրյա քաղաքացիների և ՀՀ քաղաքացիների շահաբաժինների մասով, ինչը կնպաստի օտարերկրյա ներդրումների ավելացմանը, երկարաձգել հիմնական ամորտիզացիոն ժամկետները, փոփոխել շրջանառության հարկի շեմը և այլն: Հանրային խորհրդի փոքր խորհրդի նիստում քննարկվել են վերոնշյալ հարցերը, արձանագրվել է, որ հարկային օրենսգիրքն այս ձևով ընդունելը կարող է բացասական հետևանքներ թողնել հարկային համակարգի, գործարար միջավայրի, ՏՏ ոլորտի և ընդհանրապես երկրի տնտեսության զարգացման վրա: ՀԽ առաջարկները ներկայացվել են ՀՀ կառավարություն: Պետություն-մասնավոր հատված համագործակցություն Հարցը քննարկվել է հանձնաժողովի տարբեր ենթահանձնաժողովներում:

Ընդգծվել է պետության մասնակցությունը տնտեսության կարգավորման գործում, կարևորվել պետական աջակցության ավելացումն արտահանմանն ուղղված տնտեսվարող սուբյեկտների վարկերի փոխհատուցման հարցում, ձեռնարկություններին հասցեագրված ֆինանսական աջակցության կատարելագործումը, ազատ տնտեսական գոտիների ստեղծումն ու ընդլայնումը և այլն: Առաջարկները ներկայացվել են ՀՀ կառավարություն, որոնց մի մասն ընդունվել է: ՀՀ կառավարությունը 2017 թ. վերջին հանձնարարել է պատկան մարմիններին մշակել պետություն-մասնավոր հատված համագործակցության վերաբերյալ հայեցակարգ: «Այս աշխատանքը տվել է իր դրական արդյունքը, և Հանրային խորհրդի ներկայացրած մոտեցումները, որ պետությունը պետք է ավելի արդյունավետ ձևով ներգրավվի պետություն-մասնավոր հատված գործընկերության գործառույթների մեջ, մենք պետք է շարունակենք բարձրացնել»,- նշեց Վազգեն Սաֆարյանը: Արդյունաբերություն Ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովը բազմաթիվ նիստերի ընթացքում անդրադարձել է արդյունաբերական առանձին ձեռնարկությունների վերագործարկման խնդիրներին, հանքարդյունաբերությանը, վերականգնվող էներգետիկայի զարգացմանն առնչվող հարցերին: Մասնավորապես քննարկվել են «Նաիրիտ» և «Վանաձոր-քիմպրոմ» գործարանների վերագործարկման և զարգացման խնդիրները: «Մենք կարծում ենք, որ այս երկու գործարաններն էլ կարելի է վերագործարկել: «Վանաձոր-քիմպրոմ» գործարանում, օրինակ, ազոտական պարարտանյութի արտադրությունը կարելի է զարգացնել և մեր գումարները պահել Հայաստանում, ոչ թե ուղարկել Վրաստան»,- նշեց Սաֆարյանը: Հանքարդյունաբերության ոլորտում տեղի են ունեցել լեռնահանքային արդյունաբերության քաղաքականության հայեցակարգի նախագծի վերաբերյալ քննարկումներ, ներկայացվել են առաջարկություններ: Քննարկվել են ընդերքօգտագործման ոլորտում օրենսդրական խնդիրները, ինչպես նաև առանձին խնդիրներ, որոնք վերաբերում են Արագածի պեռլիտի գործարանի ոչ արդյունավետ շահագործմանը, Արագածավան համայնքի տարածքում օբսիդիանի հանքավայրի շահագործումն արգելակող հանգամանքներին, Սիսիանի տարածաշրջանի Կարկառի գեոթերմալ հանքավայրի շահագործման նպատակով Համաշխարհային բանկից ստացած դրամաշնորհի ոչ արդյունավետ օգտագործմանը և այլն: «Պեռլիտի գործարանի սեփականատերը կարող էր այստեղ արտադրությունը վերակազմակերպել, պեռլիտի արտահանումը մեծացնել և պեռլիտի բազայի վրա, օրինակ, գունավոր ապակու արտադրություն սկսել, մինչդեռ այսօր ռուսական և ուկրաինական շուկաները լցված են թուրքական և հունական պեռլիտով»: Հանձնաժողովի Գիտարդյունաբերության և նորագույն տեխնոլոգիաների ենթահանձնաժողովում (նախագահ՝ Իրինա Հովակիմյան) քննարկվել են առողջապահության ոլորտում նորագույն տեխնոլոգիաների ներդրման հարցերը (նոր դեղերի արտադրության, նոր սարքավորումների ստեղծման հետ կապված կոնկրետ նախագծեր), գիտահետազոտական ինստիտուտների վերագործարկման, ջերմամիջուկային էներգիայի զարգացման խնդիրները և այլն: Վերոնշյալ բոլոր հարցերի վերաբերյալ առաջարկություններ են ներկայացվել ՀՀ կառավարություն: Տնտեսության զարգացում և ներդրումներ Հանձնաժողովի Տնտեսական զարգացման և ներդրումների ենթահանձնաժողովում (նախագահ՝ Արմեն Ավագյան) քննարկվել են Հայաստանում նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման քաղաքականության արդյունավետության հարցերը, ինչպես նաև տնտեսական զարգացման մոդելի արդիականացման անհրաժեշտությունը, որոնց վերաբերյալ առաջարկներ են ներկայացվել ՀՀ նախագահին ու վարչապետին: Քննարկվել է զբոսաշրջության զարգացման հարցը: Հանձնաժողովի առանձին նիստում անդրադարձ է եղել տուրիստական գործակալությունների՝ զբոսաշրջության զարգացմանը նպաստող առաջարկություններին, մեկ այլ նիստում՝ «Զբոսաշրջության մասին» ՀՀ օրենքի նախագծին: Քննարկվել են նաև էկոտուրիզմի զարգացմանը, բնական հուշարձանների արդյունավետ օգտագործմանը, ենթակառուցվածքների արդիականացմանը վերաբերող հարցեր: Այդ ամենի վերաբերյալ առաջարկներ են ներկայացվել ՀՀ զբոսաշրջության պետական կոմիտե: Քաղավիացիայի զարգացում Հանձնաժողովի Օդային տրանսպորտի քաղաքականության հարցերի ենթահանձնաժողովը (նախագահ՝ Դմիտրի Աթբաշյան) տարվա ընթացքում մշտապես քննարկել է քաղավիացիայի զարգացմանն առնչվող հարցեր, հանդես եկել առաջարկներով: Մասնավորապես քննարկվել են ավիափոխադրումների ոլորտում հավասար պայմանների ապահովման, տեղական ավիափոխադրողների ստեղծման, փոքր ավիացիայի զարգացման, «Ավիացիայի մասին» ՀՀ օրենքի բարեփոխման և օդային օրենսգրքի ընդունման անհրաժեշտության խնդիրները: Ենթահանձնաժողովը մշակել է օդային օրենսգրքի նախագիծ և ներկայացրել ՀՀ կառավարություն և ՀՀ Ազգային ժողով: Ենթահանձնաժողովի նախագահն ու անդամները քաղավիացիային առնչվող հարցերն առանձին քննարկել են նաև ՀՀ վարչապետի հետ, ներկայացրել համալիր ծրագիր: Մետրոպոլիտենի զարգացում Երևանի մետրոպոլիտենի զարգացման, մասնավորապես՝ Աջափնյակ կայարանի կառուցումն ավարտին հասցնելու հարցի վերաբերյալ տարվա ընթացքում ՀԽ ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովում մի քանի անգամ կազմակերպվել են քննարկումներ: Հանրային խորհուրդը դիմել է ՀՀ կառավարություն հարցն ուսումնասիրելու և համապատասխան ընթացք տալու նպատակով: ՀՀ կառավարության հանձնարարությամբ ՀՀ քաղաքաշինության պետական կոմիտեն հարցը քննարկել է Երևանի քաղաքապետարանի, ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, արտակարգ իրավիճակների նախարարությունների հետ և, ստանալով դրական եզրակացություն, նոր կայարանի կառուցման հարցը համարել է նպատակահարմար և անհրաժեշտ: Քաղաքային տրանսպորտ Ավտոտրանսպորտային միջոցների անվտանգ շահագործման և երթևեկության հարցերի ենթահանձնաժողովը (նախագահ՝ Տիգրան Հովհաննիսյան) քննարկել է ավտոտրանսպորտային ոլորտում ծագող խնդիրները՝ տաքսի ծառայություններին առնչվող հարցեր, հասարակական տրանսպորտի համակարգի բարեփոխումներ, երթևեկության միասնական ցանցի ստեղծմանն ու զարգացմանը վերաբերող հարցեր և այլն: Պատկան մարմիններին ներկայացվել են առաջարկներ: Անդրադառնալով քաղաքային տրանսպորտի խնդիրներին և բենզինի ու սեղմված գազի գների բարձրացմանը՝ Վազգեն Սաֆարյանը նշել է, որ բենզինի դեպքում գինը բարձրացել է, քանի որ մտցվել է ակցիզային հարկ: Ինչ վերաբերում է սեղմված գազին, ապա կարծիք է հայտնել, որ դա միգուցե բյուջեն համալրելու միջոց է, քանի որ գազի գնի բարձրացման այլ գործոններ այս պահին չկան: Նա նաև կարծիք է հայտնել, որ պետք է գների բարձրացման պայմաններում տեղական արտադրությունը զարգացնելու ծրագրեր իրականացնել և կախված չլինել դրսի շուկաների տատանումներից: Ֆինանսական քաղաքականություն Հանձնաժողովի ֆինանսական քաղաքականության հարցերի ենթահանձնաժողովում քննարկվել են ֆինանսական ոլորտում, մասնավորապես՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագծերում սպառողների պաշտպանությանը վերաբերող հարցեր, վարկավորման տոկոսադրույքների հիմնավորվածությանն առնչվող խնդիրներ և այլն: Այլ հարցեր ՀԽ ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովում և ենթահանձնաժողովներում անդրադարձ է եղել նաև բազմաթիվ անհատական դիմումների, որոնք առնչություն ունեն հանձնաժողովի գործունեության հետ, կազմակերպվել են շահագրգիռ կողմերի մասնակցությամբ քննարկումներ, որոնց ընթացքում կողմերին որոշակի լուծումներ են առաջարկվել: 

Աղբյուրը՝ "Անկախ.com" լրատվական 

Բաժին՝ Հայաստանում

Կուբան եղել է առաջին Լատինամերիկյան երկիրը, որը 1960 թվականին հաստատել է Չինաստանի հետ առաջին դիվանագիտական հարաբերությունները: Առնվազն 40 ազգություններ մասնակցում են Կուբայի 27-րդ ամենամյա գրքի ցուցահանդեսին, որը մեկնարկել է հինգշաբթի: Ավելի քան 220 չինացի գրողներ, արվեստագետներ, պաշտոնյաներ եւ չինացի հրատարակիչների ներկայացուցիչներ հաստատել են իրենց մասնակցությունը: Հարավային Աֆրիկայի երկրները, որոնք առաջին անգամ մասնակցելու են տոնավաճառին, նույնպես անվանակոչվել են FIL կոմիտեի կողմից:

(Շարունակությունը անգլերեն): Աղբյուրը՝ TeleSur լրատվական 

At least 140 exhibitors from 22 countries will put up their stalls at the San Carlos de la Cabaña Fortress along with a few other locations in the capital city of Havana. Out of the 62 publishers exhibiting their publications, institutes from Peru, Spain and Panama have the largest concentration of representatives.

The fair, which began in 1937, also aims to build relations and bridge the gap between China and Cuba.

Cuba was the first Latin American nation to establish diplomatic relations with China in 1960.

More than 220 Chinese writers, artists, officials and representatives of Chinese publishers have confirmed their attendance. The South Asian country, which will be participating at the fair for the first time, has also been named the guest of honor by the FIL committee.

"It is a great opportunity to establish bridges and make the fair eternal between the two countries, where Cuban authors can have a greater presence in China and vice versa, because we have a history of brotherhood between both peoples for many years," Juan Rodriguez Cabrera, president of the fair's organizing committee, told Xinhua.

"The Cuban public, in general, is very eager to know and buy Chinese books and texts related to its history, culture, heritage and the economic development that has taken place in the last 40 years," he said. "The bridge we are building will not only strengthen bilateral relations but also China's ties with Latin America and the Caribbean."

Alongside books, the event also features a children's pavilion with rides and food stalls for a fun-filled family outing. The festival will also comprise of colloquiums, tribute-laden conferences, art and cinematic ventures, concerts and exhibitions. 

"The idea is that the fair should be a place for the Cuban family," the vice president of the Cuban Book Institute, Edel Morales, told Quartz in February last year.

 Reprints of the titles "Fiñes," "Light on the Mirror," "Children of My Time" and "Eternal Wisdom" will also be sold at the fair. The latter two are compendiums of speeches and lectures written by artists and intellectuals, the editorial director, Mario Cremata, told Cuba Net.

Fidel Castro books are the most sought after at the fair, Morales noted.

Cuba has a literacy rate of 100 percent, thanks to its amazing literacy program, which was started by the Cuban Revolution.

Havana, which has a population of two million, hosted nearly 500,000 attendees in its 2017 International Book Fair. This is higher than New York City's Brooklyn Book Fair, held in September last year, attended by 40,000 people. It even exceeded the attendance at the Frankfurt Book Fair in Germany, known to be the largest in the world.

Բաժին՝ Մշակույթ

1981 թվականին Ռոնալդ Ռեյգանը դարձավ ԱՄՆ-ի նախագահ: Նա համարվում էր ամենառեակտիվ կամ հետադիմական նախագահներից մեկը, նրա օրոք փոխվեց Ամերիկայի քաղաքականությունը: Նրա քաղաքական հիմնական նպատակը դարձավ աշխարհում Սովետական Միության և ձախ հոսանքների ետ մղումը: Նրա տակտիկաներից մեկը դարձավ Ամերիկայի հակառակ պետությունների դեմ՝ հետադիմական ու հակակառավարական ուժերի օգտագործումն առաջադիմական և հակաամերիկյան պետությունների տապալման ուղղությամբ: Նման քաղաքականություն սկսվեց Աֆղանստանում՝ աֆղանցի իսլամական խմբերին ու «Մուջահեդներ»-ին զինելով ու ուսուցանելով: Նույն քաղաքականությունը կիրառեցին նաև սանդենիստների դեմ Նիկարագուայում: Ամերիկան Նիկարագուային ենթարկեց տնտեսական սանկցիաների ու դադարեցրեց  հարկերի տրամադրելը, որը կատարվում էր Ջիմի Քարտերի օրոք: Ամերիկան 1981 թվականից սկսեց իբրև թե «Նիկարագույաի դեմոկրատիկ ուժեր»  անվամբ, կազմակերպել հակահեղափոխական ուժերին որոնք հայտնի էին որպես «Կոնտրաներ» ( Նիկարագուայի աջ թևի ահաբեկչական խմբեր, որոնք պայքարում էին ձախ հոսանքի և սանդենիստների դեմ): Նրանք իրենց հակահեղափոխական աշխատանքները կենտրոնացրին Հոնդուրասում, որին կարելի է Ամերիկային երնթարկվող ու գործակալ  երկրներից մեկը համարել: Ամերիկայի գաղտնի կազմակերպությունը (CIA) սկսեց գործակալ զինվոր վարձել Հոնդուրասից, Չիլիից և Արգենտինայից: Նիկարագուայի մի գյուղական խումբ էլ միացավ Կոնտրաներին: Սա մի ահռելի ներքին պատերազմի սկիզբ էր, որը խլում էր սանդենիստների պետության բյուջեի և էներգիայի մեծ մասը: 

Ամերիկան այս պատերազմի բյուջեի համար օգտվեց տարբեր աղբյուրներից: Կարևոր աղբյուրներից էին՝ Նիկարագուայի խոշոր կապիտալիստները, որոնք երկրի հարստությունը իրենց հետ դուրս էին տարել: Ռեյգանի իշխանությունն էլ անընդհատ ԱՄՆ-ի կոնգրեսից միլիոնավոր դոլարների բյուջե էր պահանջում այս պատերազմի համար: Իսրայելն էլ, որ նախկինում մեծ օգնություններ էր ցուցաբերել Սոմոզային և նրան էր տրամադրել զենք, ռազմաօդանավ, ուղղաթիռներ ու ռազմամթերք, սկսեց օգնել կոնտրաներին: Կոնտրաների վայրագությունները պատճառ դարձան, որ ԱՄՆ-ի կոնգրեսականները մի քանի անգամ նրանց համար բյուջե չհատկացնեն: Ռեյգանը Սաուդիան Արաբիայից և սուլթան Բրոնեից ևս օգնություն վերցրեց կոնտրաների համար: ԱՄՆ-ի կոնգրեսականները պարզեցին, որ կոնտրաններին օգնելու համար Կոլոմբիայի թմրանյութերի վաճառականները 10 միլիոն դոլար օգնություն են ցուցաբերել: Հակառակ CIA –ի վերլուծաբանների՝ չնայած այդ պատերազմի ժամանակ Նիկարագուայի տնտեսական վիճակը շատ վատ էր ու երկիրը ահռելի ճգնաժամի մեջ էր գտնվում, սակայն սանդենիստների իշխանությունը չտապալվեց: Ժողովուրդը հերոսաբար սանդենիստների կողքին կռվում էր Կոնտրաների դեմ: 

Նիկարագուային պարտադրված այս պատերազմի հետևանքով մոտ 30000 հոգի զոհվեց: CIA-ը Նիկարագուայի բոլոր նավահանգիստենրը մինապատել էր ու մեծ հարձակումներ էին կտարվում սուրճի և արդյունաբերության կենտրոնների վրա, որպեսզի ծնկի բերեն տնտեսությանը: Նիկարագուան բողոքեց միջազգային դատարան և դատարանը Նիկարագուայի օգտին որոշում կայացրեց. Ամերիկայից պահանջեց դադարեցնել մինապատումները և կոնտրանների պաշտպանությունը: Սակայն Ամերիկան միջազգային դատարանի որոշումը անտեսեց ու շարունակեց իր քայքայիչ աշխատանքները: Նիկարագուայի բյուջեի մեծ մասը հատկացվում էր զինամթերքի գնման համար: Կուբան և Սովետական Միությունը իրենց որոշակի օգնություններն էին ցուցաբերում Նիկարագուային, որը մի քիչ թեթևացնում էր նրանց վրա եղած ճնշումը: 1980 թվականին Սովետական Միությունը տարեկան 400 միլիոն դոլարով օգնում էր Նիկարագուային: Նրանք նավթ ու ցորեն էին ուղարկում այդ երկիր: Ամերիկան աշխատում էր Սովետական Միության բեռնատար նավերի դեմն առնել ու չթողնել, որ մուտք գործեն Նիկարագուա: Դա այն ժամանակաշրջանում էր, որ Սովետական Միությունը ինքը դժվարության մեջ էր և Գարբաչովը Ռեյգանի հետ բանակցությունների մեջ էր գտնվում:   

Ջորջ Բուշի նախագահ դառնալուց հետո, Ամերիկան եկավ այն եզրակացության, որ ռազմական միջոցներով հնարավոր չէ տապալել սանդենիստների պետությունը և նրանք սկսեցին կիրառել նոր քաղաքկանություն` հենվեցին ընտրությունների վրա: Սանդենիստները գիտեին, որ իրենք բազմաթիվ դժվարությունների հետևանքով հնարավոր է, որ պարտվեն, սակայն ընդունեցին ընտրություններ անց կացնել՝ ՄԱԿ-ի և Ջիմի Քարտերի հսկողության ներքո: Նախկինում՝ 1984 թվականին, ընտրություններ էր տեղի ունեցել և սանդենիստները 60 տոկոսով հաղթել էին ու Դանիել Օրտեգան դարձել էր նախագահ: 1989 թվականին Ամերիկայի ջանքերով հակասանդենիստների մի դաշինք ստեղծվեց, որը բաղկացած էր 14 հոսանքներից՝ աջ ծայրահեղականներից մինչև միջին աջեր ու միջին ձախից և ձախ ծայրահեղականներից: Հակասանդենիստները ձեռք բերեցին ձայների 55 տոկոսը, սանդենիստները 44 տոկոս: Իսկ Վիոլտա Չամորոն, որի ամուսնուն Սամոզան սպանել էր և ինքն էլ հեղափոխությունից հետո սանդենիստների պետության գործադիր մարմնի անդամ էր, սակայն հետագայում մի կողմ քաշվեց, Դանիել Օրտեգայի դեմ ընտրվեց որպես Նիկարագուայի նախագահ: 1990 թվականին Դանիել Օրտեգան պետությունը հանգիստ ձևով հանձնեց նոր նախագահին: Այս երևույթը աշխարհի հեղափոխություններում անտեսանելի փորձառություն է և պետք է օգտվել: Չամորան նաև Դանիել Օրտեգայի եղբորը նշանակեց զինված ուժերի հրամանատար՝ պաշտպանության նախարար: Օրտեգան ևս, որպես խորհրդարանի անդամ, շարունակեց իր պայքարը ներքևից: Ամերիկայի ճնշման տակ Օրտեգայի եղբորը զինյալ ուժերի հրամանատարությունից հեռացրին, սակայն մի ուրիշ սանդենիստ նրան փոխարինեց:

Չամորան սիրված էր ժողովրդի կողմից, սակայն նրա կողմից նեոլիբերալական քաղաքականությանը հետևելը և տնտեսական հիմնարկների մասնավորեցնելը, պատճառ դարձան, որ առաջանան դժգոհություններ և ցույցեր: 1997 թվականին մի ուրիշ պահպանողական նախագահ ընտրվեց և վիճակը ավելի վատանալու հետևանքով Դանիել Օրտեգայի նախագահ դառնալու շանսն ավելացավ: Սակայն ԱՄՆ-ում «դաբլիու» Բուշի նախագահ դառնալու և սեպտեմբեր 11-ի դեպքի հետևանքով ժողովուրդը պատերազմից ու Ամերիկայի հետ բախումներից կրկին վախեցավ: Այդ իսկ պատճառով 2001 թվականի ընտրություններում մի կոնտրա ընտրվեց: 2006 թվականի ընտրություններում կրկին սանդենիստները առաջ ընկան և ձայների ավելի քան 60 տոկոսը ձեռք բերեցին ու Օրտեգան դարձավ նախագահ: 2011 թվականին կրկին սանդենիստներն ու Օրտեգան ձեռք բերեցին ձայների 62 տոկոսը, իսկ 2016 թվականին՝ 72 տոկոսը և մնացին իշխանության:

Վերոհիշյալ Նիկարագուայի փորձը մեծ դասեր է տալիս մեզ: Սադենիստները բազմաթիվ անգամ հաշտվեցին աջ հոսանքների և կաթոլիկ եկեղեցու հետ՝ հատկապես միջազգային արժույթի հիմնադրամից ու աշխարհի կապիտալիստական մյուս հիմնադրամներից վարկեր վերցնելու ժամանակ: Երբեմն ընդունեցին որոշ նեոլիբերալական քաղաքականություն կամ ընդունեցին կաթոլիկ եկեղեցու կանանց «աբորտի» արգելակման օրենքը, սակայն մյուս կողմից արդարություն հաստատելու և անվճար կրթության և առողջապահության քաղաքականությանը հավատարիմ մնացին: Նրանք պահպանեցին ու պահպանում են մի դեմոկրատիկ համակարգ և քաղաքական ազատություններ, որը ստեղծում է ավելի լավ իրավիճակ  կենտրոնական ու հարավային Ամերիկյան երկրների համեմատ: Այն հանգամանքը, որ Օրտեգան երեք անգամ իրար ետևից նախագահ է ընտրվում, չպիտի դրական և լավ նշան համարել, որովհետև դա առաջացել է սանդենիստների կողմից օրենքի արգելքների վերացման հետևանքով:

Արտաքին քաղաքականության տեսակետից Նիկարագուային պետք է դասել զարգացած երկրների շարքը և այդ առումով մոտ է Կուբային, Վենեսուելային ու Բոլիվիային: Մինչև այն ժամանակ, որ Վենեսուելան ԱՄՆ-ի դավադրանքների հետևանքով ճգնաժամի մեջ չէր գտնվում, Չավերզը մեծ օգնություններ էր ցուցաբերում Նիկարագուային: Սանդենիստների շնորհիվ է, որ Նիկարագուան ավելի քան 400 տարի հետո՝ այսօր ամբողջովին ազատ  երկիր է համարվում: Չնայած պարզ է, որ ԱՄՆ-ի դավադրությունների հետևանքով Նիկարագուայի հեղափոխությունը չկարողացավ իր բոլոր հիմնական նպատակներին հասնել:  
Կարելի է այսպես եզրակացնել, որ Նիկարագուայի հերոս ժողովրդի պայքարը սանդենիստների ղեկավարությամբ պատճառ դարձավ, որ Ամերիկան չկարողանա Նիկարագուային Լատին Ամերիկայի մյուս երկրների նման դարձնել իր հպատակության ներքո գտնվող «բանան ծախող» մի երկիր: Եթե Ամերիկայի միջամտությունները չլինեին, Նիկարագուան այսօր կարող էր ավելի հաջող և զարգացած երկիր լինել:

Նիկարագուայի հեղափոխությունը 20-րդ դարի մյուս հեղափոխությունների նման տեղի ունեցավ  արտաքին ճնշումների և բռնության դիմաց և արտաքին գործոնը մեծ դերակատարություն ունեցավ նրա ձևավորման գործում: 

Նիկարագուայի հեղափոխությունը ուներ իր յուրահատկությունները, օրինակ, երբ երեք հոսանք գոյություն ունեին, գյուղական, գյուղացիական և պրոլետարական հակում ունեցող հոսանքները եկան այն եզրակացության, որ երրորդ հոսանքի հետ պետք է միանալ և շեշտը դրեցին ամբողջ հոսանքների և ուժերի միավորման վրա՝ ռեժիմի դեմ: Այդ երկու հոսանքները կրկին միացան երրորդ հակումի հետ և  հակառեժիմի ուժերի ճակատ ստեղծեցին: Նրանք գործնականում դեմոկրատիա ցուցաբերեցին: Մյուս հատկությունը այն էր, որ երբ նրանք որևէ մրցակից չունեին ու իշխանության հասան և ազատագրական բանակը իրենց էր պատկանում, ոչ մի ուժի չանտեսեցին և թեկուզ իրենց հակառակորդներին ընդգրկեցին իշխանության մեջ: Ճակատի ղեկավարությունը չնայած իրենց միջև որոշ հակասությունների, երբեք չպառակտվեց և ոչ մի խումբ մյուս խմբին դավաճան չանվանեց և ոչ ոք չձեռբակալվեց ու չգնդակահարվեց: Նման երևույթներ շատ քիչ ենք հանդիպում մյուս երկրներում, որտեղ իշխանափոխություններ են լինում կամ էլ մի քաղաքական ուժ իշխանությունը իր ձեռքում է վերցնում: Չնայած որ որոշում կայացնելուց Նիկարագուայի ճակատում փոքրամասնություն և մեծամասնություն գոյություն ուներ:   

Սանդենիստները 19 տարի եղան ընդիմադիր, սակայն դրանից հետո հաղթեցին և կրկին իշխանության հասան և դա ի շնորհիվ դեմոկրատիային հավատարիմ մնալուն, որն էլ պատճառ դարձավ, որ աջ ուժերը առանց արյունահեղության ու հեղաշրջումների իշխանությունը հանձնեն սանդենիստներին: Նրանք հավատում էին և որևէ կասկած չունեին իրենց տնտեսական զարգացման ուղղու նկատմամբ: Սոցիալիստ և Մարքսիստ-Լենինիստ ղեկավարները գիտակցում էին, որ սոցիալիզմի անմիջապես հաստատումը Նիկարագուայում հնարավոր չէ և անհրաժեշտ է երկարատև անցման շրջան: Այդ իսկ պատճառով մյուս սոցիալիստական հեղափոխությունների նման անմիջապես բոլոր սեփականությունները չազգայնացրին ու չհասարակայնացրին և որոշ տեղեր ստիպված եղան հետ նահանջել ու փոխել իրենց քաղաքականությունը: Պետական ապարատը ամբողջովին չջարդեցին ու հնարավորություն տվեցին ու խրախուսեցին պետական տարբեր միավորներին շարունակել իրենց համագործակցությունը և այսպիսով պետական ծառայությունը առանց դադարի շարունակվեց:     

Աշխարհագրական տեսակետից, Նիկարագուան գտնվում էր Ամերիկայի հսկա իմպերիալիստական երկրի հարևանությամբ և ականջի տակ, նաև Ամերիկային ենթակա որոշ երկրների սանկցիաների ներքո: Այս վիճակը չէր կարող իր ազդեցությունը չունենալ Նիկարագույաի ռադիկալիզմի մակարդակի և հեղափոխության վրա: Սոցիալիստական երկրները, հատկապես Սովետական Միությունը և Կուբան մինչև այն ժամանակ, որ այդպիսին կային, օգնում էին, որ Նիկարագուայի վրա ճնշումները նվազեն, սակայն 1990 թվականին  Սովետական Միության փլուզումը համընկավ սանդենիստների 1990 թվականին պարտման հետ: Սակայն այդ փլուզումը շատ չազդեց սանդենիստների վրա և նրանք 2006 թվականին վերադարձան իշխանության: Այդտեղ պետք է հաշվի առնել նաև այն փաստը, որ այդ տարածաշրջանում չորս ձախ պետություն աշխատում էր նեոլիբերալական գաղափարախոսությունից ու քաղաքականությունից դուրս, այսինքն՝ Վենեսուելան, Կուբան, Բոլիվիան, Էկվադորը և ինչ որ չափով Էլսալվադորը: Հոգու Չավերզն էլ մինչև այն ժամանակ, որ Վենեսուելայի տնտեսությունը լավ վիճակում էր, կարողացավ լավ օգնություններ ցուցաբերել սանդենիստներին: 

Այսօրվա պայմաններում Նիկարագուային գնահատական տալուց, անկախ նրանից , որ չի լինի անտեսել որոշ սխալներ, պետք է նկատի ունենանլ նրանց անցած բարդ ճանապարհը: Նիկարագուայի հեղափոխությունից հետո սանդենիստների իշխանության վրա գտնվելու 11 տարիներից, մոտավորապես տասը տարին՝ 1981-1989թթ., Ամերիկայի հետ պարտադրված պատերազմի մեջ էին գտնվում: Ընտրություններում պարտվելուց հետո 16 տարի ընդիմադիր էին՝ 1990-2006, և գտնվում էին այնպիսի պայմաններում, որ աջ հոսանքների նեոլիբերալական տնտեսական քաղաքականությունները, հեղափոխության ձեռք բերումները մեծ մասամբ ոչնչացրին կամ թուլացրին: 2006 թվականին իշխանության վերադառնալուց հետո շատ նահանջներ են ունեցել: Նկատի առնելով ներքին և արտաքին օբեյկտիվ և սուբյեկտիվ պայմանները, ապագայում պետք է տեսնել, թե ինչքանով կարող են իրենց հայտարարած ստրատեգիական նպատակի ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկել, այսինքն՝ քայլեր ձեռնարկել փուլային ձևով՝ «անցում դեպի Սոցիալիզմ» նպատակի համար:  

 

Պատրաստեց՝ Դոկտ. Ռուբիկ Սարդարյան

Թեհրան, Հունվար 2018 թ. 

 

 

Էջ 3, 3-ից

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: