Արխիվ Սեպտեմբերի 2017 - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am

<Ուրվագիծ> հաղորդման  հյուրն է պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Պետրոսյանը

Բաժին՝ Հայաստանում

Հասարակական փոփոխությունների համար փուլերի գոյությունը չի նշանակում, որ մի պատ քաշենք այդ փուլերի միջև, որովհետև հասարակական զարգացումները կամ փոփոխությունները անբաժանելի, շարունակական և իրար հետ կապված ու անվերջ են: Նոր համակարգի հիմնական տարրերն ու կառույցները ձևավորվում են հին համակարգում և կառույցներում: Այս շարունակությունը նմանվում է գույների, որտեղ տարբեր գույների միջև հստակ գիծ չկա, օրինակ ոչ մի գիծ կապույտը կանաչից, կանաչը դեղնից կամ դեղինը կարմրից չի անջատում: Մի տեղ, որ որևէ գույն աստիճանաբար գունաբացվում է մյուս գույնը մգանում է: Մարքսը նաև անդրադարձել է այս իրականությանը և նշել է, որ. «Կոմունիստական հասարակությունը... կապիտալիստական հասարակությունից է առաջ գալիս, այդ իսկ պատճառով ամեն տեսանկյունից՝ տնտեսական, բնավորության, մտային և այլն, դեռ իրենց մեջ են պարունակում հին հասարակության ի ծնե նշաններ, որը իր հետ է կրում և  ունենում»:

Սոցիալիզմի ցածր փուլը նաև, երբ մարդկային հասարակությունը նրան հասնի, ամբողջովին մաքրված չի լինի կապիտալիստական համակարգի կառույցներից, և եթե իրատեսորեն նայենք հարցին` այդ տարրերը ավելի շուտ Մարքսն էր նախագուշակում:

Սոցիալիստական ծրագիրը անկասկած մարդկության պատմության ամենամեծ ու բարդ ծրագրերից է և երկարատև փուլերով է անցնում: Անցումային գործընթացը հասարակական, մշակութային, տնտեսական ու քաղաքական խորը ոլորտներում շաղկապված են իրար հետ և անհարժեշտ է  անընդհատ այնպիսի քայլեր վերցնել, որոնք կապված լինեն իրար: Առաջին փուլում պայքար է տարվում բարելավել երկրի մեծամասնության ու հատկապես աշխատավորների տնտեսական վիճակը, պայքար է գնալու դեմոկրատիայի ու քաղաքական ազատությունների համար, որոնք հիմնականում մշակութային-հասարակական բնույթ են կրում և հենված են լինում կրթության, գիտակցության մակարդակի բարձրացման, տարբեր երկրներում քաղաքացիների լայն կազմակերպման նպատակ ունենալով ստեղծել մշակութային հակահեգեմոնիա կապիտալիստական իշխող հեգեմոնիայի դեմ:

Իսկական մի դեմոկրատիկ համակարգ, որը կապահովի ու կտարածի քաղաքական ու հասարակական ազատությունները, նախապայմաններն են լինելու որևէ դրական ու խաղաղ համակարգի զարգացմանն ու փոփոխությանը: Մեծամասնության գիտակցության բարձրացումը պահանջում է հավաքների ու մամուլի ազատության և անկախ կազմակերպությունների ստեղծումի հետ: Այս ազատությունները և խմբավորումները իր հերթին կարիք ունեն դեմոկրատիկ մի համակարգի, և դեմոկրատիկ համակարգն էլ կարիք ունի տարբեր կուսակցությունների համագործակցությանը և գերդասակարգային մասնակցությանը: Սոցիալիզմին խաղաղ ձևով անցման կողմնակիցները, համոզելու և մյուս քաղաքական հոսանքների հետ մրցելու միջոցով են իրենց գործը առաջ տանում: 1980 թվականին Նիկարագուայում Սանդենիստների փորձը ամենալավ օրինակներից է դեմոկրատ ձախ հոսանքի մոտեցումներից: 

Չնայած պայքարը սոցիալիզմի համար տարբեր երկրներում տարբեր աստիճաններով է ընթանում՝ շրջանային ու ազգային մակարդակով, սակայն ոչ մի երկիր միայնակ չի կարող սոցիալիստական համակարգը ամբողջովին հաստատել իր երկրում: Ինչպես «Իստեվան Մեզարոշ»-ն է շեշտում .- «Հասարակական հաջողակ մի հեղափոխություն չի կարող տեղային կամ ազգային լինել և պետք է համաշխարհային կամ գլոբալ լինի: Միայն քաղաքական հեղափոխություններն են, որ իրենց ոչ ընդհանուր բնույթից ելնելով կարող են սահմանափակ  շրջանում տեղի ունենալ»:

Վարդան Ղազարյան

Russia extended full suffrage to women in 1917, three years before the United States did. The Bolsheviks also liberalized divorce laws, guaranteed reproductive rights and attempted to socialize domestic labor by investing in public laundries and people’s canteens. Women were mobilized into the labor force and became financially untethered from men.

In Central Asia in the 1920s, Russian women crusaded for the liberation of Muslim women. This top-down campaign met a violent backlash from local patriarchs not keen to see their sisters, wives and daughters freed from the shackles of tradition.

In the 1930s, Joseph Stalin reversed much of the Soviet Union’s early progress in women’s rights — outlawing abortion and promoting the nuclear family. However, the acute male labor shortages that followed World War II spurred other Communist governments to push forward with various programs for women’s emancipation, including state-sponsored research on the mysteries of female sexuality. Most Eastern European women could not travel to the West or read a free press, but scientific socialism did come with some benefits.

“As early as 1952, Czechoslovak sexologists started doing research on the female orgasm, and in 1961 they held a conference solely devoted to the topic,” Katerina Liskova, a professor at Masaryk University in the Czech Republic, told me. “They focused on the importance of the equality between men and women as a core component of female pleasure. Some even argued that men need to share housework and child rearing, otherwise there would be no good sex.”

Agnieszka Koscianska, an associate professor of anthropology at the University of Warsaw, told me that pre-1989 Polish sexologists “didn’t limit sex to bodily experiences and stressed the importance of social and cultural contexts for sexual pleasure.” It was state socialism’s answer to work-life balance: “Even the best stimulation, they argued, will not help to achieve pleasure if a woman is stressed or overworked, worried about her future and financial stability.”

In all the Warsaw Pact countries, the imposition of one-party rule precipitated a sweeping overhaul of laws regarding the family. Communists invested major resources in the education and training of women and in guaranteeing their employment. State-run women’s committees sought to re-educate boys to accept girls as full comrades, and they attempted to convince their compatriots that male chauvinism was a remnant of the pre-socialist past.

Although gender wage disparities and labor segregation persisted, and although the Communists never fully reformed domestic patriarchy, Communist women enjoyed a degree of self-sufficiency that few Western women could have imagined. Eastern bloc women did not need to marry, or have sex, for money. The socialist state met their basic needs and countries such as Bulgaria, Poland, Hungary, Czechoslovakia and East Germany committed extra resources to support single mothers, divorcées and widows. With the noted exceptions of Romania, Albania and Stalin’s Soviet Union, most Eastern European countries guaranteed access to sex education and abortion. This reduced the social costs of accidental pregnancy and lowered the opportunity costs of becoming a mother.

Some liberal feminists in the West grudgingly acknowledged those accomplishments but were critical of the achievements of state socialism because they did not emerge from independent women’s movements, but represented a type of emancipation from above. Many academic feminists today celebrate choice but also embrace a cultural relativism dictated by the imperatives of intersectionality. Any top-down political program that seeks to impose a universalist set of values like equal rights for women is seriously out of fashion.
 
The result, unfortunately, has been that many of the advances of women’s liberation in the former Warsaw Pact countries have been lost or reversed. Ms. Durcheva’s adult daughter and the younger Ms. Gruber now struggle to resolve the work-life problems that Communist governments had once solved for their mothers.

“The Republic gave me my freedom,” Ms. Durcheva once told me, referring to the People’s Republic of Bulgaria. “Democracy took some of that freedom away.”

As for Ms. Gruber, she has no illusions about the brutalities of East German Communism; she just wishes “things weren’t so much harder now.”

Because they championed sexual equality — at work, at home and in the bedroom — and were willing to enforce it, Communist women who occupied positions in the state apparatus could be called cultural imperialists. But the liberation they imposed radically transformed millions of lives across the globe, including those of many women who still walk among us as the mothers and grandmothers of adults in the now democratic member states of the European Union. Those comrades’ insistence on government intervention may seem heavy-handed to our postmodern sensibilities, but sometimes necessary social change — which soon comes to be seen as the natural order of things — needs an emancipation proclamation from above.

Correction: August 20, 2017
An opinion essay last week about Eastern European women’s lives under Communism misattributed responsibility for enacting women’s suffrage in Russia in 1917. It was achieved under the provisional government in July, not by the Bolsheviks, who did not seize power until November.

Kristen R. Ghodsee, a professor of Russian and East European studies at the University of Pennsylvania, is the author of numerous books on European Communism and its aftermath, including, most recently, “Red Hangover: Legacies of 20th-Century Communism.”

This is an essay in the series Red Century, about the history and legacy of Communism 100 years after the Russian Revolution.

Follow The New York Times Opinion section on Facebook and Twitter (@NYTopinion), and sign up for the Opinion Today newsletter. 

Most Popular on NYTimes.com
Բաժին՝ Կանայք

MARK REDKIN / FOTOSOYUZ, VIA GETTY IMAGES
AUGUST 12, 2017
Red Century
By KRISTEN R. GHODSEE

When Americans think of Communism in Eastern Europe, they imagine travel restrictions, bleak landscapes of gray concrete, miserable men and women languishing in long lines to shop in empty markets and security services snooping on the private lives of citizens. While much of this was true, our collective stereotype of Communist life does not tell the whole story.

Some might remember that Eastern bloc women enjoyed many rights and privileges unknown in liberal democracies at the time, including major state investments in their education and training, their full incorporation into the labor force, generous maternity leave allowances and guaranteed free child care. But there’s one advantage that has received little attention: Women under Communism enjoyed more sexual pleasure.

A comparative sociological study of East and West Germans conducted after reunification in 1990 found that Eastern women had twice as many orgasms as Western women. Researchers marveled at this disparity in reported sexual satisfaction, especially since East German women suffered from the notorious double burden of formal employment and housework. In contrast, postwar West German women had stayed home and enjoyed all the labor-saving devices produced by the roaring capitalist economy. But they had less sex, and less satisfying sex, than women who had to line up for toilet paper.

How to account for this facet of life behind the Iron Curtain?

Consider Ana Durcheva from Bulgaria, who was 65 when I first met her in 2011. Having lived her first 43 years under Communism, she often complained that the new free market hindered Bulgarians’ ability to develop healthy amorous relationships.

“Sure, some things were bad during that time, but my life was full of romance,” she said. “After my divorce, I had my job and my salary, and I didn’t need a man to support me. I could do as I pleased.”

Ms. Durcheva was a single mother for many years, but she insisted that her life before 1989 was more gratifying than the stressful existence of her daughter, who was born in the late 1970s.

“All she does is work and work,” Ms. Durcheva told me in 2013, “and when she comes home at night she is too tired to be with her husband. But it doesn’t matter, because he is tired, too. They sit together in front of the television like zombies. When I was her age, we had much more fun.”

Last year in Jena, a university town in the former East Germany, I spoke with a recently married 30-something named Daniela Gruber. Her own mother — born and raised under the Communist system — was putting pressure on Ms. Gruber to have a baby.

“She doesn’t understand how much harder it is now — it was so easy for women before the Wall fell,” she told me, referring to the dismantling of the Berlin Wall in 1989. “They had kindergartens and crèches, and they could take maternity leave and have their jobs held for them. I work contract to contract, and don’t have time to get pregnant.”

This generational divide between daughters and mothers who reached adulthood on either side of 1989 supports the idea that women had more fulfilling lives during the Communist era. And they owed this quality of life, in part, to the fact that these regimes saw women’s emancipation as central to advanced “scientific socialist” societies, as they saw themselves.

Although East European Communist states needed women’s labor to realize their programs for rapid industrialization after World War II, the ideological foundation for women’s equality with men was laid by August Bebel and Friedrich Engels in the 19th century. After the Bolshevik takeover, Vladimir Lenin and Aleksandra Kollontai enabled a sexual revolution in the early years of the Soviet Union, with Kollontai arguing that love should be freed from economic considerations.

 
 
Բաժին՝ Կանայք
Կիրակի, 03 Սեպտեմբերի 2017 15:50

Ո՞ր Սոցիալիզմը...

Սոցիալիստական գրականության մեծ մասում, սոցիալիզմի հասկացողությունը դեռևս պարզ չէ: Ապարդյուն կլինի, եթե աշխատենք հստակ պատկերացում կազմել ապագա և հետ կապիտալիստական հասարակության մասին: Այս հարցում գոյություն ունեն երկու տեսակ ծայրահեղական մոտեցումներ: Առաջինը այն է, որ ըստ «Բերնշտայնի»՝ «Նպատակը ոչինչ է ու շարժումը ամեն ինչ» և երկրոդն այն տեսակետն է, որ համոզված են նպատակի ճշտումը կամ ապագա հասարակության պատկերացումը սոցիալիզմի համար պայքարողների ամենակարևոր ներկա պարտականություններից է: Պարզ է, որ երկու տեսակետներն էլ ծայրահեղական ու խնդիրներով լի են: Որևէ կասկած չկա, որ պետք է մոտավոր հասկացողություն և պատկերացում ունենալ սոցիալիստական հասարակության հասարակական, տնտեսական ու մշակութային հատկությունների մասին և միևնույն ժամանակ պարզած լինել դրանց հասնելու եղանակները: Ուրիշ խոսքով անհրաժեշտ է պատկերացնել «ինչ» և «ինչպիսի»-ի մասին: «Ալեք Նով»-ը իր կարևոր գրքում այս հարցի շուրջ ճիշտ ձևով նշում է, որ.- «Չնայած նրան, որ նպատակը չի կարող «Ոչինչ» լինել, սակայն փորձը ցույց է տվել, որ միջոցը նպատակի վրա ազդում է... Հնարավոր է մենք միտք ունենանք մեր ճշտված տեսակետի մասին, սակայն ճամբորդության բնույթը ստիպողաբար ազդում է վերջնական նպատակետի վրա: Իրականում ինչ էլ որ լինի մեր նպատակը, հասարակական կյանքում վերջնակետը իր բուն իմաստով չի կարող գոյություն ունենալ»:
Մարքսը իր հատուկ պատկերցումն ուներ՝ իր տեսանկյունից որոշակի հասարակության մասին, սակայն չաշխատեց հետկապիտալիստական հասարակության ուղղությամբ, որը պետք է հենված լիներ ընդհանուր հավասարության վրա պատկերացում ներկայացնել (Փիտեր Հիոդիսը հետկապիտալիստական հասարակության Մարքսի տեսակետների մասին գրքից):


Վարդան Ղազարյան

Ղեւոնդ սրբազանի եղերական սպանությունը եվ ոճիրի մանրամասները

 

Շուրջ 85 տարի է անցել Ղևոնդ արք. Դուրյանի սպանությունից, սակայն վերքը չի սպիացել և դժվար թե սպիանա: Նյութի հիմնական աղբյուրներն են Ամերիկյան «Նյու Յորք Թայմզ» եւ «Նյու Յորք Թրիբուն» պարբերականները:

«Դեկտեմբեր 24, 1933-ին, երբ աշխարհում բազմահարյուր միլիոն քրիստոնյաներ պատրաստվում էին տոնելու իրենց Փրկչի ծնունդը, Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու պատարագիչ առաջնորդը` Ղևոնդ արք. Դուրյանը սպանվեց եկեղեցու մեջ»:

Ամերիկայի հայոց թեմի առաջնորդ Ղևոնդ արք. Դուրյանի սպանության պարագաները եւ նույնքան դատապարտելի դրդապատճառները բովանդակ գաղթահայության, և ի մասնավորի ամերիկահայ կյանքում բացեցին խորունկ վերք, որի սպիացումը տեղի չի ունեցել այնքան այնքան ժամանակ, քանի դեռ հետևանքներն այսօր, ավելի քան երբեք, զգացնում են եկեղացական մեր կառույցների շարունակվող մասնատումը:

«Ամերիկյան պատմության մեջ մի անլուր ոճիր», այսպես էր սկսել կիրակի, դեկտեմբեր 24, 1933 երեկո հեռագրալուրերի հաղորդագրութունը ծանուցանելով Ամերիկայի հայոց առաջնորդ Տ. Ղևոնդ արք. Դուրյանի սպանությունը, որ տեղի էր ունեցել նույն օրը, առավոտյան ժամը 10.30-ին, Վաշինգտոն Հայթցի, Նյու Յորք, Ս. Խաչ եկեղեցում, Ուեսթ 178-րդ փողոց, ուր պատարագելու հրավիրված էր նորին սրբազնությունը: Ոճիրը գործվեց, երբ Ղևոնդ արքեպիսկոպոսը, ըստ հայկական սովորության, դրսում զգեստավորված հանդիսավոր թափորով եկեղեցի է մտնում ու առաջանում դեպի խորան:

  Պատարագիչ սրբազանը եկեղեցու մեջ հազիվ նստարանների հինգերորդ շարքն է հասնում, երբ մի խումբ մարդիկ շրջապատում են նրան: Նրանցից երկուսը հրում են սարկավագներին ու բռնում են սրբազան առաջնորդինը եւ ուրիշներ էլ մոտենալով, որովայնից դաշունահարում են նրան, իսկ մյուս դավադիրները պատվար են կազմում` ժողովրդից ծածկելու համար:

Եղերաբախտ Դուրյան սրբազանը ծնկում է, իր գավազանից հազիվ կառչած, խույրը գլխից վայր է ընկնում և երեսը դեպի խորան, խաչը ձեռքին, արյունլվա գետնին է փռվում:

Ընդհանուր իրարանցումից դավադիրները հաջողեցնում են խառնվել բազմությանը, սակայն ներկա հավատացյալներից երկու հոգի բռնում են Մատթեոս Լեյլեկյանին եւ Նշան Սարգիսյանին:

Ամերիկյան թերթերը գրում էին Չիկագոյի դեպքի (եռագույնի հարց) և այնուհետև Ղևոնդ արքեպիսկոպոսի դեմ հակախորհրդային փոքրամասնության (ՀՅԴ) հալածանքինմասին: Հիշում էին Ուեսթբորոյում սրբազանի վրա եղած հարձակման ու դրան հետևած դատավարությունը, Նյու Յորքի Երեսփոխանական ժողովը, նրա ելքը, երկու շաբաթ առաջ Նյու Ջերսիում եկեղեցու շուրջ տեղի ունեցած վեճը, և բացատրում էին, թե ինչպես նահատակված առաջնորդը, հարգելու համար Ամենայն հայոց Խորեն կաթողիկոսի դիրքը, պարտականություն էր համարել տեղի չտալ իրեն դեմ եղած հալածանքի ու սպառնալիքների առջև ու դրվատում էին իր հոգևոր ձիրքերը եւ քարոզչական ու գրական կարողություններն ու երկերը: Հատկապես շեշտում էին Դաշնակցության անունը և նրան էին վերագրում կազմակերպված դավադրությունը:

Կիրակի օրը Նյու Յորքում անակնկալ կերպով վեց գաղտնի ոստիկանների կողմից խուզարկության էր ենթարկվել Դաշնակցության Արմեն Գարո ակումբը` 366-րդ պողոտայում և այնտեղ գտնվող 300 հոգուն խիստ հարցաքննության էին ենթարկել: Ակումբի բոլոր թղթերը գրավված էին:

Դավադրությունը Բոստոնում էր սարքված: 

Քննության մեջ նկատի էր առնվում, թե դավադրությունը Բոստոնում էր կազմակերպվել, ուր և գտնվում էր ՀՅԴ Կենտրոնական կոմիտեի կենտրոնատեղին: Բացի վերոհիշյալ անուններից, սրբազանի սպանության հարցով ձերբակալվում են Օսկան Երկանյանը, Եվան Գոնզալես Չալիկյանը եւ Մարտին Մոզյանը: «Հայրենիք» օրաթերթն արդեն հուլիսի մեկից սկսած անխնա և անիրավ վայրագությամբ հալածում էր սրբազանին: Սպառնալիքների, բուռն, անսանձ եւ մոլեգին հայհոյությունների գրգռիչ ազդեցության տակ էլ կազմակերպվել էր այս սպանությունը:

Ավելի քան քսան հազար հայեր եւ օտարներ ներկա են գտնվում Դուրյան սրբազանի հուղարկավորության և վերջին օծման արարողությանը, որոնք կատարվեցին հունվարի 1-ին, 1934թ., Սեյնթ Ջան Դիվայն Նյու Յորքի մայր եկեղեցում: Հուղարկավորության և արարողության կարգադիր հանձնախմբի ատենապետն էր ՌԱԿ ղեկավարներից Տիրատուր Ա. Տիքիջյանը: Մասնավոր մի հանձնախումբ ևս այս տխուր առիթով բացվեց հայտարարում էր Դուրյան սրբազանի ֆոնդը:

Ամերիկայի և արտասահմանի զանազան հայաշատ քաղաքներում կազմակերպվեցին բողոքի ցույցեր: Հունվար 14-ին բողոքի հսկայածավալ ցույց տեղի ունեցավ համագաղութային կազմակերպությամբ Բոստոն Օպերա Հաուզում: Նույն օրը` Դիթրոյթի Գես Թեքնիքըլ հայկական դպրոցում: Փրավիդենսի Սթէյթ Արմըրիում: Կլիվլենտի YMCA-ում, Ուորթըրթաունի Սինիըր հայկական դպրոցում: Ինչպէս նաև` Նյու Ջըրզիում, Չըլսում, Ֆիլադելֆիայում, Սփրինգֆիլդում, Բրաքթընում, Սէյնթ Լուիզում եւ վերջապէս Նյու Յորքում:Հայաստանյայց եկեղեցու իշխանավորները ու պատասխանատուները, Ռամկավար ազատական կուսակցության, Ս.Դ.Հ. կուսակցության ղեկավարները ու շարքայինները, Հ.Բ.Ը. Միության մարմինները, Հայ կաթողիկե և Ավետարանական եկեղեցիների հոգևորականները, մամուլի պատասխանատուները և զանազան ազգայիններ ունեցան զայրույթի արտահայտություններ: Արտասահմանի հայ մամուլը, բացի դաշնակցական օրգաններից, խմբագրականներով եւ հոդվածաշարերով անորակելի ոճիրն էին դատապարտում:

 Այսօրվա պայմաններում գուցե ամեն հայ պիտի զարմանայ, թե ինչո՞ւ այսքան հակամարտություն կարող է ստեղծել հայկական եռագույն դրոշը:

Իրողութունը այն է, որ առաջին հանրապետության անկումօց հետո եռագույնը դադարեց իրավական պետություն խորհրդանշել: Դաշնակցությունը այն վերածել էր իր մենատիրության խորհրդանիշը` այն գործածելով Հայաստանի և ընդհանրապես սփյուռքի հայրենասեր զանգվածներոի դեմ: Այդ պատճառով էլ Ամենայն հայոց Խորեն Ա Մուրադբեկյան կաթողիկոսը հրահանգել էր եռագույնը հեռու պահել եկեղեցուց ու հասարակական վայրերից:

Դուրեան Սրբազանը անսալով այդ հրահանգին, ավելի վաղ մերժել էր եռագույն դրոշի տակ անցնել Չիկագոյի միջազգային փառատոնին, զայրույթ պատճառելով դաշնակցական հատվածին, որ այդ պատճառով չէր վարանել մինչև անգամ սրբապիղծ ոճիրի դիմելու եկեղեցու մեջ:

 

Հակոբ Վարդիվառյան, Նյու Յորք

 

 

Էջ 3, 3-ից

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: