Արխիվ Հոկտեմբերի 2017 - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am
Ուրբաթ, 13 Հոկտեմբերի 2017 23:09

Իմաստուն մարդու պատմության գիրքը

Մոտ 5.13 միլիարդ տարի առաջ առաջացավ մատերիան՝ էներգիան, ժամանակն ու տիեզերքը՝ «Բինգ Բանգ» տեսության հիման վրա: Մոտ 70 հազար տարի առաջ կենդանի առարկաները մարդու տեսակով, որոնք կոչվում էին «Իմաստուն Մարդ» սկսեցին բարդ կառույցներ ստեղծել, որի հետևանքով առաջացան հետագա հեղափոխությունները, որոնք հարթեցին պատմության ուղղին: Ճանաչողության հեղափոխությունը մոտ 70 հազար տարի է, որ սկսնակն է եղել լեզվի ու պատմության շրջանի առաջացման: Այդ ժամանակահատվածում «Գենետիկական Թռիչքը» մարդու տեսակի մոտ, նրան մտածելու ունակ դարձրեց, որը անսպասելիորեն պատճառ դարձավ, որ իր հարաբերությունները նոր լեզվով կազմակերպի: Ճանաչողության հեղափոխությունը ոչ միայն կարողացավ տեղեկությունների փոխանցում առաջացնել, այլ իմաստուն մարդու մտքում ստեղծել երևակայական տիեզերքներ, առասպելներ, Աստված և փող:
Հողագործության հեղափոխությունը 12 հազար տարի առաջ այս ընթացքը արագացրեց: Հողագործության կյանքի արդյունքում  ձեռք բերվեցին մի շարք բույսեր, օրինակ՝ ցորեն, բրինձ, կարտոֆիլ: Այդ բույսերի ցանելը զուգահեռ էր աղքատ սննդային  համակարգի հետ: Հավելյալ արտադրությունը նոր բնակչության կեր էր համարվում, որը կայծակնային ձևով ավելացավ: Այդուհետ «Իմաստուն Մարդ»-ը ստիպված էր իր կյանքի կարգը ցորենի պահանջի ու ցանելու պայմանների հետ համակերպել ու ամբողջ կյանքը անցկացնել իր արտերի մոտ, իր բազմաքանակ ընտանիքով: Այս հեղափոխության ընթացքում, մարդու կյանքը համեմատ նախնիների ավելի դժվարացավ ու միապաղաղ դարձավ: Հողագործության կյանքը շարունակվեց 12 հազար տարի անընդհատ ու առանց փոփոխությունների, մինչև գիտական հեղափոխության ժամանակ, որը պատահեց 500 տարի առաջ և դեռ գտնվում ենք այդ ժամանակահատվածում: Բարենպաստ շրջանների գրավելը և նոր տեղեկությունների ձեռք բերման անհրաժեշտությունը նոր նվաճումների համար, կապիտալի ու հետազտությունների միջև համագործակցելու պայմաններ ստեղծեցին: Աներևակայելի նոր հարստությունները մեծ հիմք հանդիսացան գիտական անվերջ հետազոտությունների: Գրքում բոլոր այս փաստաթղթերը մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են ու մարդու առաջացման շատ հարցերին պատասխան է տրվել:


Պատրաստեց՝
Վարդան Ղազարյանը

Բաժին՝ Գիտություն
Երկուշաբթի, 09 Հոկտեմբերի 2017 15:15

Ուինստոն Չերչիլի խոսքը Ստալինի մասին

 Ստորև բերվում է Մեծ Բրիտանիայի եռակի Պրեմիեր Մինիստր ՈՒինստոն Չերչիլի խոսքը` ասված  Համայնքների Պալատում  1959 թվականին, Ստալինի ծննդյան 80-ամյակի կապակցությամբ: 

 

УИНСТОН  ЧЕРЧИЛЛЬ

Выдержка из речи, произнесенной в Лондоне,

в Палате Общин в 1959 году.

Речь опубликована в журнале

“Британский союзник” № 17, стр. 11

 

      Для России было большим счастьем, что в тяжелые годы во главе правительства стоял такой величайший и несокрушимый полководец, каким был СТАЛИН. Он был непоколебимым, в то же время достаточно гибким человеком, соответствовавшим имзменчивому и суровому периоду той эпохи, в которой он жил.

   СТАЛИН был человеком величайшей воли и энергии. В беседе он был порой крутым и беспощадным, но справедливым и прямым, и возражать против него, его доводов, даже мне, получившему закалку в Британской Палате Общин, было трудно, даже невозможно.

    Прежде всего, у СТАЛИНА была очен развито чувство юмора, и, часто способность  точно угадывать невысказанные мысли. Эта способность была развита в нем так, что на собеседника или присуствующего производила колоссальное впечатление.

    Наличие этих качеств и способностей такая величайшая сила, что многие великие руководители и самодержцы всех времен придавали им первостепенное значение.

   СТАЛИН был глубоким мудрецом со спокойным характером, лишен всякой паники и нелогичности в действиях. Он был непревзойденным мастером взвешивать создавшееся положение и всегда находил нужный  выход из затруднения. Во всех случаях: и в торжественные моменты, и в критических положении  Сталин одинакого умел быть выдержанным и всегда держался в стороне от иллюзий.

      Он был в высшей степени сложным человеком. Недосягаемый диктатор, он создал и держал в полной повиновении огромную  империю. Он был человеком-гением, который уничтожил врага его собственной рукой.

Декабрь 1959г. 80-летие СТАЛИНА

Հայաստանում վերջին օրերին կարագի գնի կտրուկ աճ է արձանագրվել: Պետական մարմինները նույնիսկ պարզաբանեցին կարագի թանկացման պատճառները:

Past.am-ի տեղեկություններով, սակայն առաջիկա օրերին կարագը կրկին 10%–ով թանկանալու է: Թեմայի շուրջ Past.am-ը զրուցել է Հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանի հետ:

– Պարոն Սաֆարյան, վերջին օրերին կտրուկ բարձրացել է մսի, կարագի և այլ առաջին անհրաժեշտության ապրանքների գները: Ինչո՞վ է դա բացատրվում:

– Թանկացումներ նկատվում են նաև Եվրոպական երկրներում, իհարկե, ոչ այս չափերի: Եթե կարագի գնի բարձրացմանն անդրադառնանք, ապա, ըստ մեր վիճակագրական վարչության տվյալների, կարագի գինը Երևանում բարձրացել է 15,6%–ով: Բացատրվում է, որ կարագը բերվում է Նոր Զելանդիայից, այնտեղ նույնպես այդ սննդատեսակի գինը բարձրացել է: Մսի թանկացման վերաբերյալ էլ նշեմ, որ մեզ մոտ խոզի մսի որոշ քանակություն դրսից է բերվում: Ներկրված խոզի միսը ծագման երկրում ևս թանկացել է:

– Բայց միայն ներմուծված կարագը չէ որ թանկացել է: Տեղական արտադրության կաթնամթերքը, մսամթերքն ու բանջարեղենը նույնպես թանկացել են: Դա կարո՞ղ է պայմանավորված լինել այս տարի գյուղոլորտում գրանցված անկմամբ:

– Դա բացատրվում է շուկայական տնտեսության հոգեբանությամբ: Եթե դրսում ինչ– որ բան թանկացել է, մեր տեղական արտադրողներն էլ հավելյալ շահույթ ստանալու համար իրենց ապրանքն ինքնաբերաբար թանկացնում են: Եթե ամեն ինչ թողնվում է մասնավորի հայեցողությանը, նրանք էլ երբեմն արհեստական կերպով գները բարձրացնում են: Եթե դրսից բերված կարագը կամ միսը չթանկանար, մերոնք ինչքան էլ թանկացնեին, նրանց միսը չէին գնի: Բայց, երբ դրսինը թանկացել է, դրան զուգահեռ տեղական արտադրողը ևս իր ապրանքի գինը բարձրացնում է:

Բացի սա, պետք է նաև նկատի ունենալ, որ այս տարի ցրտահարություն, կարկտահարություն, երաշտ է եղել, սա ազդել է բերքատվության ցուցանիշների վրա: Նշեմ, որ մյուս ապրանքների համեմատ բանջարեղենն այդքան էլ չի թանկացել: Այս տարի գյուղմթերքի արտադրությունը նվազել է: Դա նույնպես գնաճի պատճառներից մեկը կարող է լինել: Պետք է ջերմոցային տնտեսությունները զարգացնել, որպեսզի մեր տնտեսությունը կախված չլինի եղանակային պայմաններից: Պետք է նաև ավելացնել գյուղատնտեսական կոոպերատիվների թիվը: Պետք է այս ուղղությամբ պետությունը գործուն քայլեր անի՝ օգնի մթերման կազմակերպումն իրականացնել:

– Ո՛չ թոշակները, ո՛չ աշխատավարձերը չեն բարձրանում: Ֆինանսական առումով հասարակությանը որտե՞ղ կտանի նման թանկացումները:

– Ե՛վ անցյալ տարվա բյուջեում, և՛ այս տարվա բյուջեում չի նախատեսվում թոշակների և աշխատավարձերի բարձրացում: Այս ֆոնի վրա առաջին անհրաժեշտության ապրանքների գների բարձրացումը սոցիալական լարվածություն է առաջացնելու: Մեր համոզմամբ՝ դրա համար պետք է արդյունավետ դարձնել պետություն– մասնավոր գործընկերություն գործառույթը: Այսինքն ՝ պետության մասնակցությամբ ստեղծել ֆերմերային խոշոր տնտեսություններ: Եթե դու պետական մասնակցությամբ ունես գյուղատնտեսական արտադրություններ, դու կարող ես այդ ոլորտում գները կարգավորել, հակառակ դեպքում, անմասն ես մնում նաև գնագոյացմանը մասնակցելու քո հնարավորությունից:

– Ի՞նչ կարող է անել կառավարությունն այս ուղղությամբ: Ինչպե՞ս զսպել գնաճը:

– Սննդի ներմուծումն այլ երկրներից միշտ կարող է բերել նման երևույթների: Դրա համար պետք է տեղական արտադրությունը զարգացնել: Պետք է տեղական սննդամթերքի արտադրությունը զարգացնել, որպեսզի չունենանք նման գնային տատանումներ: Իսկ ինչ վերաբերվում է մսին ու ձկնամթերքին, մենք պետք է ընդլայնենք այդ արտադրությունների ծավալները և սա կբերի նրան, որ մենք կախված չենք լինի դրսի շուկաներից: Կառավարությունը քայլեր է ձեռնարկում գյուղատնտեսությանը 2–3%–ի հասնող վարկեր տրամադրել, հենց սա քայլերից մեկն է: Սա դեռ չի մտել իր գործառույթի մեջ, եթե շուտ արված լիներ, կարող էր արդեն որոշակի ազդեցություն ունենալ: Մեզ դիմում են գյուղատնտեսական ընկերություններ և ասում՝ եթե մեզ վարկ տրամադրեն, մենք կարող ենք խոշոր եղջերավոր անասունների բուծմամբ զբաղվել: Նրանք ցանկանում են ընդլայնել իրենց ֆերմերային տնտեսությունը և կարագի ու մսի որոշակի քանակություն ապահովել: Առաջին՝ դրա համար պետությունը պետք է կարողանա գտնել այնպիսի շուկաներ, որտեղ էական թանկացումներ չեն եղել և այդտեղից ներմուծումներ կատարել: Եվ երկրորդ՝ կառավարությունը պետք է կարողանա խթանել տեղական արտադրությունը. սա է գնաճը զսպելու ճանապարհը: Պետք չէ Զելանդական կարագի հույսին մնալ: Եթե կառավարությունը նոր ներմուծման շուկաներ չգտնի, եթե տեղական արտադրության համար արդյունավետ քայլեր չանի և ամեն ինչ թողնի դրսի շուկաների տատանումներին, թանկացումները կշարունակվեն:

 

Մանյա Պողոսյան

 

Բաժին՝ Հայաստանում

Ռուսաստանի հետ մեքենաշինության ոլորտում ինտեգրացիոն կապերի զարգացածության աստիճանը թույլ է։ Եվրասիական գործընկերության միջազգային երկրորդ համաժողովի ժամանակ Panorama.am-ի թղթակցի հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց Հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը:

«Կարծում եմ՝ այս խորհրդաժողովի լույսի ներքո մեզ կհաջողվի համագործակցել և ռուսական կողմի ներուժը ներգրավելով՝ այս ոլորտում հասնել որոշակի փոփոխությունների։ Մենք այսօր ունենք 50-ից ավելի մեքենաշինական ձեռնարկություններ, որոնք ցանկություն ունեն վերականգնելու նախկին կապերը։ Այսօրվա համաժողովն այդ իմաստով հուսադրող է։ Կարծում եմ՝ մեզ կհաջողվի ինչ-որ բաների հասնել»,- նշեց Հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահը։

Վազգեն Սաֆարյանը հույս հայտնեց, որ ըստ Եվրասիական գործընկերության միջազգային երկրորդ համաժողովում հնչած հայտարարությունների հնարավոր կլինի լուրջ համագործակցություն ծավալել։

Գյուղատնտեսության մեջ պետական կապիտալ ներդրումների ծավալը կազմել է 101 միլիոն ռուբլի, այնքան, որքան ներդրվել էր նախորդ հինգ տարիների ընթացքում։ Դա հնարավորություն է տվել 1963-1965 ԹԹ․ 13 հազար հեկտար նոր հողեր դարձնել ոռոգելի և ամբողջ հանրապետությունում ոռոգելի հողերը հասցնել 254 հազար հեկտարի։
1964-1965 ԹԹ․ կոլտնտեսություններում ու սովխոզներում գցվում են 7,2 հազար հեկտար նոր այգիներ։ 1966 Թ․խաղողի ընդհանուր տարածությունը կազմում է 35,7 հազար հեկտար, իսկ պտղատու այգիները մոտ 36 հազար հեկտար։
Լուրջ աշխատանք է տարվում խաղողագործության և պտղաբուծության արդյունավետությանը բարձրացնելու համար։ Այդ այգիները հիմնականում ստեղծվում են Աշտարակի , Թալինի , Նոյեմբերյանի , Սիսիանի , Ախուրյանի , Սպիտակի , Սևանի ավազանի շրջանների , այն էլ նոր հողերի յուրացման ու մշակելի դարձնելու միջոցով։ Նկատելի էին նաև դրական տեղաշարժերը անասնաբուժության ասպարեզում։
Նախորդ տարիների համեմատությամբ , 1965 Թ․ գյուղատնտեսության միջին համախառն արտադրանքն աճում է մոտավրապես 20 տոկոսով։ Մեծ ուշադրություն է դարձնում գյուղատնտեսության մեքենայացման ու քիմիացմանը։ Ձեռնարկված միջոցների շնորհիվ կոլտնտեսությունների և սովխոզների տրակտորային պարկի կարողությունն աճում է 32 տոկոսով, իսկ ավտոպարկինը 13 տոկոսով։
Որոշակի և հետևողական աշխատանքի արդյունքով հանրապետության կոլտնտեսություններին զիջվում է Պետբանկի վարկի գով մոտավորապես 18 միկիոն ռուբլի։
Լավ արդյունք է ձեռք բերվում նաև բերքատվության բարձրացման գործում։ Այսպես, օրինակ, 1965 Թ․ նախորդ երկու տարիների համեմատությամբ, հացահատիկային մշակաբույսերի մեկ հեկտարի բերքատվությունը 9,8 ցենտներից հասնում է 11 ցենտների, շաքարի ճակնդեղինը ՝ 240 ցենտներից 297 ցենտների, կարտոֆիլինը ՝ 66 ցենտներից 115 ցենտների։
Այդ տարիներին կարևոր ուշադրություն է դարձվում ինչպես Երևանի, այնպես էլ մյուս քաղաքների շուրջը քաղաքամերձ բանջարանոցային գոտու ստեղծմանը։ Ձեռնարկված միջոցառումները հնարավորություն են ստեղծում արդյունաբերական կենտրոնների բնակչությանը թարմ բանջարեղեններով ու մրգերով ապահովելու համար։
Գյուղատնտեսության ասպարեզում ձեռք բերած հաջողությունների համար հանրապետության հազարավոր առաջավոր աշխատողներ արժանանում են կառավարական բարձր պարգևների։
Հանրապետությունում ու նրա սահմաններից դուրս հայտնի են դառնում Ախուրյանի գյուղի կոլտնտեսության ճակնդեղագործուհի Մարիամ Շահբազյանը, Թալինի շրջանի Ալագյազի սովխոզի Հովիվ Մնացական Առաքելյանը, Կալինինոյի շրջանի Լոռվա տոհմաբուծարանի կթվորուհի Արաքսյա Հովհաննիսյանը, Հոկտեմբերյանի շրջանի « Նաիրի » սովխոզի բրիգադավար Աղվան Մնացականյանը, Շամշադինի շրջանի Նորաշեն գյուղի կոլտնտեսության ծխախոտագործուհի Մանուշակ Աթոյանը և շատ ուրիշներ, որոնց անձամբ ճանանչում ու բարձր են գնահատում Քոչինյանը։
Հանրապետության ղեկավարության ջանքերով Արարատյան դաշտավայրում աստիճանաբար բանբակից ազատվեցին հողատարածությունները և դրանք մեծամասամբ հատկացվեցին բանջարաբոստանաին մշակաբույսերին և կաթնատնտեսությունների ընդլայնմանը։ Արդյունքում ավելի մեծ ծավալ է ստանում քաղաքամերձ շրջաններում բանջարեղենի և կաթնամթերքի արտադրությանը, որով զգալիորեն բավարարվում է այդ մթերքների գծով Երևանի պահանջարկը։
Գյուղատնտեսության արդյունավետ զարգացման գործում մեծապես կարևորվում էր գիտության դերը։ Գյուղատնտեսական գիտության զարգացումը գտնվում էր հանրապետության ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում։ Հաջողությամբ էին գործում գյուղատնտեսության գիտահետազոտական հիմնարկությունները , որոնք մշակում և ներդնում են 90-ից ավելի առաջադիմական մեթոդներ։
Հողագիտության և ագրոքիմիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի մշակած մեթոդի կիրառման շնորհիվ աղազերծվում են Արարատյան դաշտավայրում հսկայական չափերի հասնող աղուտները և դրվում են մշակման տակ։ Այս ինստիտուտի գիտնականները հաջողությամբ են ավարտում հանրապետության կոլտնտեսությունների և սովխոզների ագրոքիմիական քարտեզների կազմումը։
Հանրապետության գյուղատնտեսության զարգացման գործում կարևոր դեր է խաղում կոլտնտեսություններն ու սովխոզները որակյալ կադրերով ապահովելը։ Միայն 1964-1965 ԹԹ․ կոլտնտեսություններում և սովխոզներում աշխատանքի է ուղարկվել 845 մասնագետ, որից 384-ը ունեցել է բարձրագույն կրթություն, 461-ը միջնակարգ – մասնագիտական կրթություն։
1963 Թ․ հանրապետության գյուղատնտեսության մեջ աշխատում էր 3705 մասնագետ։ 1965 Թ․ արդեն աշխատում էր 4․555 մասնագետ։ Կոլտնտեսությունների 536 նախագահներից 204-ը ուներ բարձրագույն մասնագիտական կրթություն, 117-ը միջնակարգ մասնագիտական կրթություն։ Իսկ սովխոզների 204 տնօրեններից 157-ը ուներ բարձրագույն , իսկ 24-ը միջնակարգ կրթություն։
Ամփոփելով ՛ գյուղատնտեսության ասպարեզում կատարված աշխատանքը, միաժմանակ նշելով դեռևս գոյություն ունեցող թերություններն ու բացերը , Քոչինյանը 1966 Թ․ մարտի 3-ին տեղի ունեցող ՀԿԿ 24-րդ համագումարում նշում է հետևյալ խնդիրները ․
« 1․ Կոլտնտեսությունների և սովխոզների գյուղատնտեսական արտադրության ըստ ամենայնի ինտենսիվացում ՝ բոլոր տնտեսոԱւթյուններում հողագործության և անասնաբուծության ռացիոնալ սիստեմներ , ճիշտ ցանքաշրջանառություններ արմատավորելու , արտադրությունը մեքենայացնելու և քիմիացնելու , ինչպես նաև ոռոգվաղ հողատարածություններն ու ոռոգման ջուրն առավել արդյունավետ օգտագործելու միջոցով։
2․ Խաղողագործության և պտղաբուծության արտադրանքի հետագա զարգացման ապահովումը։
3․ Բանջարեղենի և բոստանային մշակաբույսերի արտադրության ավելացումը հանրապետության քաղաքների և արդյունաբերական կենտրոնների քաղաքամերձ գոտիներում;
4․ Կերի բազայի ըստ ամենայնի ամրապնդումը ՝ կերի մշակաբույսերի ցանքատարածությունների ընդլայնման և բերքատվության բարձրացման միջոցով։
5․ Անասնաբուծական արտադրանքի արտադրության զգալի աճի ապահովումը ՝ գլխավորապես անասունների մթերատվության սիստեմատիկ բարձրացման միջոցով։
6․ Բոլոր կոլտնտեսություններն ու սովխոզները մասնագիտական բարձրորակ կադրերով , սոցիալիստական գյուղատնտեսության իսկական կազմակերպիչներով պահովելը» ։ (Ա․ Ե․ Քոչինյան , Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի հաշվետու զեկուցումը ՀԿԿ 24-րդ համագումարին , Եր․ 1966, էջ 38-39) ։

 

Բաժին՝ Գիտություն

1960-1965 ԹԹ. Սովետական Հայաստանում պետական կապիտալ ներդրումները կազմել են 775 միլիոն ռուբլի, որից շին-մոնտաժային աշխատանքի համար ՝ 472 միլիոն ռուբլի։ Որպեսզի այսօրվա երիտասարդ ընթերցողը պատկերացում ունենա այդ գումարի մասին, նշեմ այդ ժամանակաշրջանում կառուցվածներից միայն մի քանիսը։
1.Կառուցվել ու շահագործման են հանձնվել 68 արդյունաբերական ձեռնարկություն և խոշոր արտադրամաս։
2. Շահագործման է հանձնվել մեկ միլիոն 496 հազար քառակուսի մետր բնակելի տարածություն, որը նախորդ ժամանակաշրջանի համեմատությամբ ավելի է 26,4 տոկոսով։
3. Կառուցվել են բազմաթիւ հիվանդանոցներ, դպրոցներ, մանկապարտեզներ,մանկամսուրներ։
4. Շահագործման է հանձնվել Երևանի պետական համալսարանի նոր շենքի գլխավոր կորպուսը;
5. Շահագործման են հանձնվել Գ. Սունդուկյանի անվան թատրոնի շենքը, Երևանի, Դինամո սպորտընկերության մարզադահլիճը, Լենինական քաղաքի մշակույթի պալատը, Նոյեմբերյանի և Եղեգնաձորի ջրհան կայանները և այլն։
ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ԲԱՐԵԿԵՑՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄԸ
Ազգային եկամուտը 1960-1965ԹԹ. աճել է 76 տոկոսով։ Դա հնարավորություն է տվել զգալի միջոցներ ներդրել ժողովրդի նյութական բարեկեցության բարձրացման համար։ Բարձրացվել է ցածր վարձատրվող աշխատողների աշխատավարձը։ Միայն 162.200 բանվորի ու ծառայողի աշխատավարձը միջին հաշվով բարձրացել է ավելի քան 26 տոկոսով։ Ուսուցիչների, բժիշկների,առևտրի, հասարակական սննդի,կենցաղային սպասարկման ոլորտի աշխատողների աշխատավարձը բարձրացնելու համար լրացուցիչ տրամադրվել է մոտավորապես 30 միլիոն ռուբլի։ Կատարվել է գների իջեցում։ Բացի դրանից հավասարեցվել են պարենային և արդյունաբերական ապրանքների քաղաքային և գյուղական մանրածախ գները։ Դրանից գյուղական բնակչությունը շահել է 8 միլիոն ռուբլի։ Ավելացվել է թոշակները։ 1965 Թ․ թոշակ է նշանակվել նաև 50 հազար կոլտնտեսականի։ Զգալի տեղաշարժ է կատարվում մանրածախ ապրանքաշրջանառության ասպարեզում։ 1965 Թ., 1962 Թ. համեմատությամբ, բնակչությանն ավելի վաճառվել է մսամթերք ՝ 13 տոկոսով, ձկնեղեն ՝ 33 տոկոսով, յուղ ՝ 26 տոկոսով, կաթնամթերք ՝ 20 տոկոսով, սառնարաններ ՝ 30 տոկոսով, գործվածքեղեն ՝ 16 տոկոսով, կոշիկ ՝ 16 տոկոսով, տրիկոտաժեղեն ՝ 30 տոկոսով։ Միաժամանակ գյուղական բնակչությունն ավելի է վաճառվել շաքար ՝ 40 տոկոսով, բրդե գործվածք ՝ 40 տոկոսով, պատրաստի հագուստեղեն ՝ 30 տոկոսով, տրիկոտաժեղեն ՝ 30 տոկոսով, կոշիկ ՝ 50 տոկոսով։
1965 Թ. հանրապետության առողջապահության բյուջեն կազմել է 65 միլիոն 328 հազար ռուբլի, որը 28 տոկոսով ավելի էր 1963 Թ․ համեմատությամբ։ 1963- 1965 ԹԹ․ հիվանդանոցների մահճակալների թիվն ավելացել է 1.310-ով և հասել է 17.765-ի։ Բոլոր հիվանդանոցներոււմ և բուժհիմնարկներում աշխատում էին 5․900 բժիշկ և 14․500 միջին բուժանձնակազմ։ 1965 Թ. հանրապետությունում գործում էր 1․574 դպրոց, որտեղ սովորում էին 530 հազար աշակերտ։ Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ուսանողնորի թիվը կազմում էր 39 հազար մարդ։ Յուրաքանչյուր 10 հազար բնակչին հասնում էր 177 ուսանող։ 45 տեխնիկումներում և միջին մասնագիտական ուսումնարաններում սովորում էին 31 հազար մարդ։
ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ
Գիտության զարգացումը մշտապես գտնվել է Հայաստանի ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում։ Այս գործում առանձնապես մեծ են Քոչինյանի մասնակցությունն ու դերը։ Դա արտահայտվում էր գիտության առաջատար տարբեր ճյուղերի համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներ տրամադրելով, նրանց գործունեությունը բարելավելու գործում ձեռնարկված արդյունավետ միջոցներով։ Գիտության զզարգացումն արտահայտվում էր գիտական հիմնարկությունների ցանցի ընդլայնումով, գիտաշխատողների թվի ավելացումով։ Ավելի ու ավելի հաճախ էին Հայաստանի գիտնականները մասնակցում միութենական և համաշխարհային նշանակություն ունեցող գիտական մի շարք հիմնահարցերի լուծմանը։ Այս ասպարեզում առաջնությունը պատկանում էր Բյուրականի աստղագիտարանին, որի անփոփոխ ղեկավարն էր համաշխարհային համբավ ունեցող Վիկտոր Համբարձումյանը, որը միաժամանակ Սովետական Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի պրեզիդենտն էր։ Բյուրականի աստղադիտարանը դարձել է կենտրոնական աստղասփյուռների գոյացման էության նկատմամբ եղած հայացքների մեջ տեղի ունեցող հեղաշրջման պիոները և շարունակում է իր մեծակշիռ հետազոտությունները գալակտիկաների միջուկների ասպարեզում։ Սովետական Հայաստանի գիտնականները համընդհանուր ճանաչման են արժանացել տեսական ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի, մեխանիկայի, տիեզերքի յուրացման, կենսաբանության և մյուս ասպարեզներում ներդրված ուսումնասիրություններով ու ձեռք բերված արդյունքներով։ Նպաստելով գիտության բուռն զարգացմանը, Հայաստանի ղեկավարությունն առաջին հերթին ելնում էր այն հարցից, թե տվյալ բնագավառում ձեռք բերված գիտական մակարդակը որքանով է համահունչ առաջին հերթին հանրապետության ժողովրդական տնտեսության համապատասխան ճյուղի պահանջներին։ Իսկ այդ ժամանակ հանրապետության ղեկավարությունը վճռական միջոցներ էր ձոռնարկում զարգանել արդյունաբերական այնպիսի ճյուղեր, ինչպիսիք էին ճշգրիտ մեխանիկան, սարքաշինությունը, ռադիոտեխնիկական և էլեկտրոնային արդյունաբերությունը, որոնք պահանջում էին ֆիզիկական գիտությունների ասպարեզում հետազոտությունների լայն ծավալում։ Արդյունաբերության վերոհիշյալ ճյուղերի համար պահանջվում էր ամենից առաջ լայնորեն զարգացնել կարծր մարմնի ֆիզիկան։ Եվ ինչպես Գիտությունների ակադեմիայում, այնպես էլ Երևանի պետական համալսարանում այդ ճյուղի զարգացման համար հանրապետության ղեկավարության լայն աջակցությամբ ստեղծվեցին համապատասխան գիտահետազոտական ինստիտուտներ ու լաբորատորիաներ։ Զգալի և լուրջ աշխատանք է տարվում ռադիոֆիզիկայի, քվանտային ռադիոֆիզիկայի պոլիմերների ֆիզիկայի, ինչպես նաև կիսահաղորդիչների ասպարեզում։ Կարծր մարմնի ֆիզիկայի հետ միասին կարևորվում է նաև կարծր մարմնի առանձնապես նոր կոնստրուկցիոն նյութերի մեխանիկան։ Այս նոր խնդրի լուծման գործում լուրջ հաջողության են հասել Գիտությունների ակադեմիայի մաթեմատիկայի ու մեխանիկայի ինստիտուտների։ Հանրապետության ղեկավարությունը մտահոգված էր նաև էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների ստեղծմամբ ու արտադրության զարգացմամբ, և մեծ ուշադրություն էր դարձվում կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ժամանակակից ճյուղերի զարգացմանը։ Այս ամենի արդյունթով էլ Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների ինստիտուտի կոլեկտիվը կարողացել է կատարել իր առջև դրված խնդիրները և հասնել հիանալի հաջողությունների։ Լուրջ ներդրումներ են բերել Հայաստանի գիտնականները նաև հանրապետությունում քիմիական արդյունաբերությունը զարգացնելու ասպարեզում։ Կենսական երևույթների մեխանիզմի, ժառանգականության իսկական օրենքների, օրգանիզմի մեջ տեղի ունեցող բիոքիմիական պրոցեսների օրինաչափությունների ուսումնասիրման ասպարեզում որոշակի հաջողության են հասել նաև հանրապետության կենսաբան գիտնականները։ Զարգանում է մոլեկուլյար կենսաբանությունը։ Ուղեղի բիոքիմիայի ասպարեզում լուրջ հաջոության են հասել հանրապետության բիոքիմիկոսները։ Զգալի է առաջընթացը հասարակական գիտությունների ասպարեզում։ Հրատարակության համար պատրաստվել են »Ժամանակակից Հայերենի բացատրական բառարանը«,»Սովետահայ գրականության պատմության« երկրորդ հատորը, »Հայ ժոովրդի պատմություն« ութհատորյակը և այլն։ 1960-1965 ԹԹ. հանրապետության հրատարակչությունները յուրաքանչյուր տարի լույս են ընծայել քաղաքական, մասսայական, արվեստագիտական, պատմական, տեխնիկական,գյուղատնտեսական, արվեստագիտական և այլ բնույթի 800 անուն գիրք, 4-5 միլիոն տպաքանակով։ Այդ նույն ժամանակաշրջանում հրատարակվել է 800-1000 մամուլ թարգմանական գրականություն։ Հանրապետության մշակութային կյանքում կարևոր իրադարձություն են դարձել Հայաստանի արվեստի վարպետների ելույթները Կրեմլի համագումարների պալատում 1964 Թ. ապրիլին։

Բաժին՝ Գիտություն

Այս տարիներին ստեղծվեցին և արագ զարգացան արդյունաբերության նոր, առաջատար ճյուղեր՝ սարքաշինությունը, էլեկրոնիկան, ռադիոէլեկտրոնիկան, գործիքաշինությունը: Դրվեց հաշվիչ մեքենաների հիմքը:
Հանրապետության տնտեսության հետագա զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեցող այս ճյուղերի տեսակարար կշիռն արդյունաբերության արտադրանքի ընդհանուր ծավալի մեջ 1958 թ. 26,4 տոկոսից 1965 թ. հասել է 43,4 տոկոսի:
Այդ տարիներին նոր ձեռնարկությունների շինարարության, հին արտադրամասերի վերակառուցման, ավելի կատարյալ տեխնոլոգիաների, նոր տեխնիկայի ու սարքավորումների ներդրման շնորհիվ հանրապետության քիմիական ձեռնարկություններում կազմակերպվում է ացետիլցելյուլոզի, ացետատի մետաքսի, մելամինի, սինթետիկ կորունդի, կրոտիլինի, կաուչուկի մի շարք նոր տեսակների, սիթետիկ սոսնձանյութերի, քիմիական ռիակտիվների արտադրությունը:
Նույնանման փոփոխություններ են կատարվել նաև մեքենաշինության, սարքաշինության և արդյունաբերության այլ ճյուղերում:
Այդ տարիներին հանրապետության աշխատանքային ու հումքային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման նպատակով արդյունաբերական նոր կենտրոններ ստեղծվեցին Լուսավանում, Աբովյանում, Ագարակում: Արդյունաբերական ձեռնարկություններ շահագործման հանձնվեցին Արզնիում, Դիլիջանում, Կամոյում, Իջևանում, Մարալիկում, Սպիտակում, Ապարանում, Գորիսում, Շամշադինում և այլ քաղաքներում ու ավաններում:
Ընդհանուր առմամբ 1958-1965 թթ. Հայաստանում կառուցվում են 300-ից ավելի արդյունաբերական նոր ձեռնարկություն և արտադրամաս:
Գիտահետազոտական և կոնստրոկտորական-տեխնոլոգիական աշխատանքի ուժեղացումն ու բարելավումը մեծապես նպաստում են արդյունաբերության հետագա տեխնիկական առաջադիմությանը:
Արդեն 1965 թ. Հայաստանի 55 արդյունաբերական ձեռնարկություններ աշխարհի 69 երկիր էին արտահանում 130 տեսակ արտադրանք, այդ թվում՝ գինի, կոնյակ, գորգեր, տարբեր տասակի պահածոներ, ժամանակակից հաստոցներ, մեքենաներ,ճշգրիտ սարքեր և այլն:
1959-1965թթ. Հայաստանի ֆինանսավորման բոլոր աղբյուրների հաշվին կատարվում է 2 միլիարդ 24 միլիոն ռուբլու կապիտալ ներդրում: Որպեսզի այսօրվա ընթերցողը պատկերացում կազմի այդ թվերի մասին, հարկ եմ համարում նշել, որ այդ ներդրումների գումարը մեկ ու կես անգամով գերազանցում էր 1921-1958 թթ. ընկած ժամանակաշրջանում կատարված ներդրումներին:
Ընդհանրապես այդ տարիներին ժողովրդական տնտեսության զարգացմանը մեծապես նպաստում է անհրաժեշտ էներգետիկ բազայի ստեղծումը: 1965թ., 1958 թ. համեմատությամբ, էլեկտրաէներգիայի սպառումն աճում է 1.8 անգամ: Էլեկտրաէներգիայի պահանջը բավարարում է Սևան-Հրազդան կասկադի վերջին հիդրոկայանների, Երևանի և Կիրովականի ջերմաէլեկտրակայանների կառուցման շնորհիվ: Այս ամենը հնարավորություն է տվել 1958-1965 թթ. գործարկել 500 հազար կիլովատ էներգետիկ կարողություններ:
Հայաստանում երևան եկան վառելիքի նոր տեսակներ: 1965 թ. հանրապետությունում օգտագործվող վառելիքի 45 տոկոսը կազմում էր բնական և հեղուկ գազը: Միայն Ադրբեջանից ստացվողգազից օգտվում էր 16 քաղաք ու քղաքատիպ ավան: Գազաֆիկացվեցին 122 արդյունաբերական ձեռնարկություն և 600 կոմունալ-կենցաղային օբեյկտ:
Առաջընթաց կար երկրաբանական-հետախուզական գործում: Ավելի քան 3 անգամ աճում են Քաջարանի պղինձի ու մոլիբդենի հետազոտված պաշարները, իսկ Զոդի ոսկու պաշարները հաստատվում են այնպիսի քանակով, որ համարվում է Սովետական Միության խոշոր հանքավայրերից մեկը: Միաժամանակ ավարտվում է Հրազդանի երկաթահանքերի մանրամասն հետաոտումը:
1964-1965 թթ. արդյունաբերական ձեռնարկություններում իրականացվում է նոր տեխնիկայի արմատավորման 1200 միջոցառում, որից ստացված տնտեսական օգուտը կազմել է 30 միլիոն ռուբլի: Տեղադրվել ու գործակվել է 176 հոսքային և կոնվեյրային գիծ: Իսկ թեթև արդյունաբերական ձեռնարկություններում տեղադրվել է 1600 բարձր արտադրողականությամբ ավտոմատ հաստոց:
Հիշյալ տարիներին նկատելի հաջողություններ գրանցվեցին տրանսպորտի և կապի ոլորտում: 1965 թ. հանրապետությունում էլեկտրաֆիկացված երկաթուղու երկարությունը կազմում էր 252 կիլոմետր: Եթե 1958 թ. ավիացիան փոխադրել է 62 հազար ուղևոր, ապա 1965 թ. ավիացիայից օգտվել է 335 հազար ուղևոր: Քաղաքային հեռախոսացանցից օգտվող բաժանորդների թիվը 1958 թ. 25 հազարից 1965 թ. հասնում է 68 հազարի:
Երևան-Թբիլիսի ռադիոռելային գծի գործարկումով հնարավոր է դառնում Մոսկվայի կենտրոնական ու միջազգային հեռուստատեսության հաղորդումների ընդունումը:
Շարունակելի...

Բաժին՝ Գիտություն

Հզոր թափով զարգանում էր քաղաքաշինությունը: Երևանը, Լենինականը, Կիրովականը, Հրազդանը, Կամոն, Աբովյանը, Ալավերդին, Կապանը, Չարենցավանը, Հոկտեմբերյանը, Էջմիածինը, Սևանը և մյուս քաղաքները դարձել էին ինդուստրիալ կենտրոններ: Քաղաքներում բնակվում էր բնակչության 59,4 տոկոսը:
Հանրապետությունում իրականացվում էր ընդհանուր պարտադիր միջնակարգ կրթություն: Ուսուցման համակարգի մեջ ընդգրկված էր հանրապետության յուրաքանչյուր 3-րդ քաղաքացին: 12 բուհերում անվճար սովորում էր 700 հազար մարդ, այսնիքն այնքան, որքան եղել է Հայաստանի բնակչությունը 1920 թ.:
Քոչինյանի օրոք և, ընդհանրապես, սովետական տարիներին ստեղծված շատ արժեքներ ընդմիշտ կմնան համաժողովրդական հպարտության առարկա:
Ո՞ւր են այն բոլորը, ինչ ստեղծվել է Քոչինյանի ժամանակ և հետո, մինչև սովետական իշխանության վերջը: Ամեն ինչ ավերվել է: Այդ ավերողներից մեկը, որը իր թեկնածությունն էր առաջադրել Հայաստանի Հանրապետության նախագահական վերջին ընտրություններում նախագահ ընտրվելու համար, հեռուստատեսությամբ արդարանում էր, բերելով հետևյալ պատճառաբանությունը, թե՝ «Քանի որ Երևանի խոշոր ձեռնարկությունների արտադրանքը սպառվում էր ամբողջ Սովետական Միությունում, ապա Սովետական Միության փլուզումից հետո, այդ գործարանների արտադրանքի իրացման շուկան վերանում է: Իսկ Հայաստանի շուկան էլ շատ փոքր էր դրանց արտադրանքի իրացման համար: Այս պատճառով էլ այդ ձեռնարկություններն այլևս ավելորդ էին Հայաստանի համար և պետք է փակվեին»:
Բայց հիմա մենք իրավունք ունենք այդ ավերողներին հարցնել. դա նրանց իրավունք տալի՞ս էր այդ համաժողովրդական սեփականությունը ոչնչացնել և վերածել ավերակույտի: Մի՞թե ուրիշ միջոց չկար: Իհարկե, կար, եթե իշխանության եկած ՀՀշականներն իրենց պարագլուխների հետ միասին լինեին հայրենասեր և ափսոսանք ունենային բազմաթիվ սերունդների ջանքերով ստեղծված համաժողովրդական ունեցվածքի հանդեպ:
Այն ամենը, ինչ կատարվել է Քոչինյանի նախաձեռնությամբ և անմիջական մասնակցությամբ, կատարվել է մարդկանց համախմբելու, նրանց եռանդը ստեղծարար հունի մեջ դնելու միջոցով:
Իհարկե, Քոչինյանին չէր հաջողվի իր բոլոր մտահղացումներն իրականացնել, եթե նրա կողքին չլինեին այն բազմաթիվ պետական, տնտեսական, մշակութային գործիչները, որոնց անուններին ընթերցողը կհանդիպի տվյալ գրքի մեջ:
Այն սերունդը, որին պատկանում էր Անտոն Քոչինյանը, ներդրել է իր բոլոր ջանքերը, արել ամեն հնարավորը, որպեսզի հայ ժողովուրդը լավ ապրի:
Անտոն Քոչինյանը բնությունից օժտված էր արտասովոր համեստությամբ: Դառնալով Հայաստանի ղեկավար, երբեք չդարձավ իշխանության տիրակալ, միշտ մնաց որպես իր հայրենիքի ու ժողովրդի ազնիվ սպասավոր:
Քոչինյանը լավ գիտեր ամբողջ Հայաստանը: Երևի միակ ղեկավարն էր, որ հասցրել էր լինել բոլոր շրջաններում ու գյուղերում, անձամբ ճանաչում էր ոչ միայն շրջանների ու գյուղերի ղեկավարներին, այլև բազմաթիվ շարքային մարդկանց, նրանց դիմում էր անունով ու ազգանունով:
Քոչինյանը հաճախ էր լինում գիտական, կրթական և մշակութային օջախներում: Ամռան ամիսներին այցելում էր պիոներական, երիտասարդական և սպորտային ճամբարներ ու բազաներ:
Քոչինյանը իր ուշադրության կենտրոնում էր պահում Հայաստանի բնական պաշարների ճիշտ և նպատակահարմար օգտագործման կարևորագույն խնդիրը, այդ թվում նաև ջրային պաշարները:
Երբեք չի մոռացվի Հայաստանի գյուղերի զարգացման, գյուղացիների կյանքը հեշտացնելու գործում Քոչինյանի անգնահատելի ծառայությունը:
Իր ամբողջ գործունեության ընթացքում Քոչինյանը մեծապես կարևորում էր հայ ժողովրդի փառքը բազմապատկող նշանավոր գործիչների հոբելյաններն ու դրանց առժանավայել կազմակերպումը: Օրինակ, երբեք չի մոռացվի, թե 1969 թ. ինչպիսի մեծ շութով ոչ միայն Սովետական Միության, այլև միջազգային մասշտաբով նշվեցին Հովհաննես Թումանյանի և Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակները և դրանց հետ կապված հոբելյանական միջոցառումները:
Եթե Քոչինյանի նկատմամբ կա պահանջ, ապա դա նրան պետք է ներկայացնել իր ժամանակի մակարդակով: Ճիշտ է, իհարկե, որ 21-րդ դարի սերունդն ավելին գիտե, բայց հարկավոր է նկատի ունենալ, որ քոչինյանը սահմանափակված էր իր հնարավորությունների մեջ: Սովետական անցյալի հետ կապված ամեն ինչ մերժելու վերաբերմունքին փոխարինելու են գալիս սթափվելը, կորցրած երկրի խորհրդանիշների ու իմաստի հետ կապված ափսոսանքը:
Հուշագրողները բոլորը օբեյկտիվորեն են ներկայացրել իրականությունը, սակայն հուշագրողներից մեկը, կորցնելով օբեյկտիվությունը, փորձում է աղավաղել Քոչինյանի կերպարը, նրան վերագրելով այնպիսի տեսակետներ ու խոսքեր, որ Քոչինյանը երբեք չէր կարող ասել: Ովքեր Քոչինյանի հետ մտերիմ են եղել, ովքեր նրա հետշփվել են թոշակի անցնելուց հետո, երբեք նրանից չեն լսել սովետական իշխանության, սոցիալիզմի, կոմունիզմի մասին բացասական կարծիք ու տեսակետ:
Շարունակելի...

Բաժին՝ Գիտություն

2013 Թվականի հոկտեմբերի 25-ին լրացավ Անտոն Երվանդի Քոչինյանի ծննդյան 100 ամյակը: Ավագ և միջին սերնդի մարդիկ հիշում են Անտոն Քոչինյանին, եղել են նրա ժամանակակիցը, շատ անգամ տեսել ու լսել նրան: Նա մի քանի տասնամյակ եղել է Սովետական Հայաստանի ղեկավարության կազմում, աշխատել է Հանրապետության կառավարության նախագահ, ընտրվել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի առաջին քարտուղար: Այդ տասնամյակները ընդգրկում են 1939-1974 թվականները, շուրջ 35 տարի:
Մեր նոր սերունդը պետք է կարողանա համեմատություններ անցկացնել անցյալի՝ կոմունիստ ղեկավարների ու ներկայիս նախագահների ու ղեկավարների միջև: թերություններ միշտ էլ կլինեն, բայց կարոևր է հասկանալ, որ շատ ղեկավարների ընտրությունն ու վարքերը կախված են նաև երկրում գործող քաղաքկան ու տնտեսական համակարգերից:
Մեզ հայտնի պատմաբան պրոֆեսոր Վլադիմիր Պետրոսյանը այս բարի և լավ ղեկավարի մասին մի գիրք է գրել «Անտոն Քոչինյանի Ժամանակը» վերնագրով, մենք մեր կայքում կաշխատենք պարբերաբար ներկայացնել այդ գրքում մատնանշված նրա գործունեության որոշ մասեր, որպեսզի ընթերցողները կարողանան արդարացի դատեն այն ժամանակվա ղեկավարների ու ներկայիս ղեկավարների գործունեություններ, կամ էլ առնվազն չենթարկվեն հակասովետական հիստերիաներին, որը տարածվում է մի շարք շահագործող կամ նեոլիբերալիստական արժեքներով դաստիարակված մտավորականների կողմից: Հեղինակը օգտագործել է Քոչինյանի ժամանակաշրջանին վերաբերող բազմաթիվ փաստերի մի մասը միայն: Դա պատմություն է մի փոքր երկրի, որը, գտնվելով խոշոր և ուժեղ պետության կազմում, կատարել է առաջընթացի հսկայական քայլեր կյանքի բոլոր ասպարեզներում:
Քոչինյանի աշխատած տարիներին Հայաստանը դարձել էր հսկայական շինարարական հրապարակ: Նոր բնակելի զանգվածները, մեծաթիվ կառույցների կորպուսները, ամբարձիչ կռունկների՝ դեպի երկինք ուղղված սլաքները քաղաքային և գյուղական բնանկարի անկապտելի մասն էին կազմում:
Կառուցվում էին Արփա-Սևան 48 կիլոմետրանոց եզակի թունելը, հիդրոէլեկտրակայանների Որոտանի կասկադը, Հրազդանի լեռնաքիմիական կոմբինատը, Հրազդանի պետական շրջանային էլեկտրակայանը, ատոմային էլեկտրակայանը, Զոդի կոմբինատը, Երևան-Սևան մայրուղին, Գառնի-Երևան ջրատարը, Երևանի մետրոպոլիտենը, 70 հազար տեղանոց «Հրազդան» մարզադաշտը, Լենինականի դրամատիկական թատրոնի նոր շենքը, Երևան-Զանգեզուր ռադիոռելեի գծի առաջին հերթը և արդյունաբերական, բնակելի ու կուլտուր կենցաղային բազմաթիվ այլ օբյեկտներ:
Հայաստանը դարձել էր ինդուստրիալ հանրապետություն: Եթե 1928 թ. Հայաստանում կային ընդամենը 50 հազար բանվոր ու ծառայող, ապա 1970 թ. արդյունաբերական ձեռնարկություններում, շինարարության մեջ նրանց թիվը 830 հազարից ավելին էր:
Գյուղի հաջողությունների վճռական հիմքը դարձել էր գյուղատնտեսության լայն մեքենայացումը: 1970 թ. հանրապետության 476 կոլտնտեսությունների և 290 սովխոզների դաշտերում աշխատում էին 9 հազար տրակտոր, 1700 հացահատիկային կոմբայն, 9 հազար բեռնատար ավտոմեքենա և տասնյակ հազարավոր գյուղատնտեսական այլ մեքենաներ ու ագրեգատներ:
Եթե 1913 թ. Հայաստանում կար 6 հիվանդանոց 212 մահճակալով, ապա 1970 թ. կար 265 հիվանդանոց 20 հազար մահճակալով, որտեղ ամբողջ բնակչությունը ստանում էր անվճար բուժօգնություն: 10 հազար բնակչին ընկնող բժիշկների թվով Հայաստանը երկու անգամ գերազանցում էր զարգացած շատ կապիտալիստական երկրների:
1960-1970 թթ. 1.5 միլիոն քաղաքացիներ ստացել են անվճար բնակարան: Միայն 1965-1970 թթ. շահագործման է հանձնվել 6 միլիոն քառակուսի մետր բնակտարածություն, այդ թվում՝ 2 միլիոն քառակուսի մետրը գյուղական վայրերում:
Շարունակելի...

Բաժին՝ Գիտություն

Լծված տերերի շառաչյուն կարգին,

Հռնդում եք դուք այստեղ վայրահաչ,

Ժանգոտած սրեր ձեռքներիդ պահած,

Անկում եք կարդում իմ նոր աշխարին:

/Ե. Չարենց/

 Փոխվել են ժամանակները և գործունեության ձևը, Արևմտյան դիվանագիտական գործիչները Հայաստանում քաղաքական դասընթացներ են կազմակերպում, տնային առաջադրանքներ են տալիս, ժամանակացույց են հաստատում: Քաղաքական դաշտը մնացել է ավտոտնակների վրա թռվռացող, գրանտակեր ԵԼՔ-ականներին, որոնք ընդամենը վերջերս են սերտել թղթախաղի տերմինները և իրենց տկարամտությամբ քաղաքական ընդիմադիր դաշտը վերաձևել են “խոպանի”: Այդ անորոշ քաղաքական վակուումը լայն հնարավորություն է ստեղծել Հայաստանում բուն դրած Արևմտյան դիվանագիտական կառույցներին իրենց ծրագրերը իրականացնելուն, որոնց գերագույն նպատակն է առողջական խնդիրներ ունեցող, տեղական դիլիդենտներին օգտագործել Հայաստանում նարնջագույն հեղափոխություն անելու համար, և “պոկել“ ԵՏՄ-ից և Ռուսաստանի Դաշնությունից:

   Ընթացիկ տարվա հուլիսի 14-ին “Լուսավոր Հայաստան” քաղաքական կառույցի հյուրն էր ԱՄՆ Դեսպան միստր Ռիչարդ Միլսը, ով ԵԼՔ-ականների լսարանում հանձնարարականներ էր տալիս գրանտակեր ընդիմադիր “կտրիճներին”, նրանք էլ միմյանց հրմշտելով նապաստակի պես կլանված, աչքերը հառած “վարժապետ” Դեսպանին, թե ով իր հանձնարարությունը անմնացորդ ու ժամանակին պիտի կատարի: Այդպիսին են մեր ընդդիմադիր կոչվող քաղաքական ներքին շպիոնիկները: Իսկ ԵՄ Դեսպան Պիոտր Սվիտալսկին սեպտեմբերի 26-ին “Կոնգրես “ հյուրանոցի սրահում, Արևմտյան քաղաքակիրթ “վարժապետներին” բնորոշ գրանտակեր հավաքվածներին ներկայացրեց իր ծրագիր-հանձնարարական պարտավորությունը, մեջբերեմ. <Այսօրվանից սկսեք ձեր ներքին նախապատրաստությունները, որովհետև Վրաստանի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի փորձը ցույց է տալիս, որ յուրաքանչյուր երկիր բազմաթիվ օրենսդրական, վարչարարական փոփոխություններ պետք է կատարի` անհրաժեշտ պահանջներին համապատասխանեցնելու համար: Այնպես որ ժամանակ մի կորցրեք  և կատարեք ձեր տնային աշխատանքը ու ես հուսուվ եմ, որ այդ պահը կգա>:  Դե, գրանտակեր տղերքը` մեծն Թումանյանի “Փարվանա” պոյեմի “կտրիճների” պես, նոր գրանտաքանակի սպասումով  նետվեցին առաջադրանքները կատարելու: Յուրաքանչյուր հայաստանցի, որի երակներում պտտվում է հայի արյուն, մտածում է` ովքեր են այս թափթփուկները, որ Արևմտյան իրենց ապրելաձևն են պարտադրում մեզ, որտեղ են մեր պետական այրերը, ինչու չեն հասկացնում օտարերկրյա այդ դիվանագետներին, որ ճանաչեն իրենց տեղը և չփորձեն իրենց կանաչ դոլլարներով տեղական, թերզարգացած տկարամիտների միջոցով հասարակությանը շեղել իր զարգացման ուղուց: Նինոլ Փաշինյանը Ֆեյսբուքյան իր էջում գլուխ է գովացել` նշելով, որ,- Ազգային Ժողովի միջանցքում Արտաշես Գեղամյանը բռունցքներով հարձակվեց ինձ վրա, հաջողությամբ պաշտպանվեցի, երկու անգամ էլ կոշիկներս մաքրեցի իրենով:

   Դա բնորոշ է Տեր-Պետրոսյանական թրծվածքի տկարամիտ, թերուս, հում ականջներով գավառեցու կեցվածքին, հոգևարքի մեջ ՀՀՇ-ական Նիկոլին: Գուցե Իջևանից մայրաքաղաք գալիս` "չարոխները" փոխելուց  հետո կոշիկները չէր մաքրվել ու փայլեցվել: Առիթը օգտագործեց, Արտաշես Գեղամյանի բռունցքների "շոյանքը" ստանալուց հետո, լավ կլիներ` իր գլուքը փայլեցներ: Եթե Արտաշես Գեղամյանը ցանկանար, ընդամենը բռնցքամարտում կիրառվող հնարքներից մի հարվածով "օպերկոտ ձախից" և Նիկոլը կհայտնվեր Բրյուսելի հիվանդանոցներից մեկում, ուշքի կգար սեռափոխված վիճակում, կողքին կտեսներ Ստյոպիկին Սաֆարյան Կոնչիտայի հետ միասին և Ռիչարդ Միլսի երջանիկ ժպիտը, որ Նիկոլը կյանքին հրաժեշտ չի տվել:  Հայաստանում գործում են մոտ հինգ հազար պետականորեն արտոնագրված հասարակական կազմակերպություններ, որոնց 70% Արևմտյան գործակալների համար աշխատանք իրականացնող կառույցներ են: “Սորոսի” հիմնադրամի հիմնական կորիզը թվով 60 կազմակերպություններ են, որոնց միավորել է 2003թ. ստեղծված “Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության” նախաձեռնության ներքո, նրանք ակտիվ գործունեություն են ծավալում տեղեկատվական ոլորտում, իրականացնում են ԼԳԲՏ անձանց ապրելակերպի քարոզը, փորձում են ներկայացնել, որ այլասերումը որպես հայ ժողովրդի կողմից ընդունելի իրողություն, այն իրավաբանորեն հաստատելու նպատակով ԱԺ են ներկայացնում  օրենքների նախագծեր` այլասերված անձանց իրավունքների ամրապնդման համար: Դրանք են` ընտանեկան բռնության կանխարգելման, ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց պաշտպանության մասին և խտրականության դեմ թեմաներով: Այդ աշխատանքները լուսաբանվում են “Սորոսի” հիմնադրամի կողմից: Այսպես “Կանանց ռեսուրսային կենտրոնը” ֆինանսավորվել է 183,8  հազար դոլլար, “Կանանց աջակցության կենտրոնը” 50 հազար դոլլար, “Նոր սերունդ” ՀԿ`  275,8 հազ. դոլլար, “Փինկ Արմենիա” ՀԿ` 23600 դոլլար և այլն:

      Հաջորդ ուղղությունը Հայաստանում հակառուսականության և հակաեվրասիական միության պրոպագանդումն է: Եվ երկրում անկայունության օժախների ստեղծելը` երկրի անվտանգության թուլացման ուղղությամբ: Այդ աշխատանքներին լծվել է “Ասպարեզ” ժուրնալիստների ակումբը, որը ֆինանսավորվել է 611,300 դոլլար, իսկ “Հելսինկյան քաղաքացիական Ասամբլեայի” Վանաձորի գրասենյակը 699,6 հազ. դոլլար:  Հաջորդ ուղղությունը “Սորոսի’ հիմնադրամի կողմից ղեկավարվող և ֆինանսավորվող կաղմակերպություններն են, որոնք ռազմական վերլուծություններ են անում, որը միտված է խեղաթյուրել իրականությունը` ՀԱՊԿ-ը ներկայացնել որպես ձևական մի մարմին, Ռուսաստանը ոչ բարեկամ Հայաստանին, իսկ հաճախ էլ թշնամի, իսկ ԵՏՄ որպես ապագա չունեցող տնտեսական մարմին: Սրանց նպատակն է սեպ խրել հայ-ռուսական հարաբերությունների և ռազմավարական համագործակցության միջև: Այդ աշխատանքներում մեծ ներդրումներ ունեն “Համագործակցություն հանուն ժողովրդավարության” կենտրոնը, որը ֆինանսավորվել է 268 հազ. դոլլար և “Հոդված 3” ակումբը` 143 հազ. դոլլար, “Մորուս վիվենդի” ՀԿ, որի ղեկավարն է Արա Պապյանը նախկինում դիվանագիտական գործութնեություն էր իրականացնում, այսօր էլ ծառայում է Արևմտյան ուժերին: Կա մի ոմն Լևոն Շիրինյան, որը փախել է Ջավախքից, մանկավարժական գործունեություն է իրականացնում Մանկավարժական համալսարանում, այդ իդեան կորցրած եղեռնագործ, բնության սխալը քննադատում է Մոսկվաբնակ միջազգային ճանաչում ունեցող հայ քաղաքական գործիչներ` Ս. Կուղինյանին և Ա. Միհրանյանին:

 Հայ- ռուսական բարեկամությունը դա Նիկոլ Փաշինյանների, Լևոն Շիրինյանների կամ ռուս պետական չինովնիկ, ադրբեջանամետ Դմիտրի Ռագոզինի հորինածը չի, այն ավելի քան 300 տարիների ընթացքում անցել է բազմաթիվ փորձությունների ճանապարհով, հղկվել բյուրեղացել ու մաքրվել ժամանակների ֆիլտրով և շարունակում է հարատևել նոր սերնդների հետ: Մեր ժամանակներում Ռուսաստանի հետ ռազմավարական գործընկերությունը դառնում է անվերջանալի: Այն սոցիալիզմի գաափարախոսության հետ տարալուծվել է սերունդների մեջ: Այն գտնվում է ազգի գեներում  և ինքնապահպանման բնազդի գիտակցմամբ, անցյալից եկող երթի ճշտության ու դարեր գնացող առաջընթացի հիմքում: Ռուսաստանի Դաշնությունը հողագնդի համար այլընտրանք չունեցող անհրաժեշտություն է:

     Ամաչում եմ Ձեր փոխարեն քաղաքական ընդիմադիր, շրջմոլիկ, ազգային ցեցեր, չնչին եք ինչպես Արարատին նետած քարը: Ապրեք այնպես, որ մայր հողը երբեք չզգա ձեր ավելորդ ծանրությունը ու սեփական մանրությունը: 

                                                                                                                                                                            Գեղամ Գալստյան

                                                                                                                                                                                Հայ կոմունիստ

Էջ 2, 3-ից

ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ .AM

 

Հայաստանի Հանրապետություն
ք. Երևան,
(+37410)
E-mail: info@socialism.am

Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը socialism.am-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուստառադիոընթերցումն առանց socialism.am-ին հղման արգելվում է: Գովազդների բովանդակության և մամուլի տեսության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում: